شيعى به صورت عام، و عالمان و محدّثان و متكلّمان و فقيهان شيعه به صورت خاص، به جلالت قدر و وكالت اين بزرگواران، اعتماد كامل و اعتقاد راسخ داشته‌اند. خاستگاه اين اعتقاد و اعتماد، ادلّه و شواهد بسيار و اطمينان‌بخشى از معجزات و غير معجزات است كه در منابع حديثى و تاريخى ما، از جمله كتاب الغيبة ى شيخ طوسى و كمال الدين شيخ صدوق، موجود است و پيشينه آن به دوره امام هادى عليه السلام و سپس امام عسكرى عليه السلام بر مى‌گردد كه جناب عثمان بن سعيد عَمرى و فرزندش محمّد بن عثمان عَمرى، از نزديكان آن دو امام بزرگوار و كاملًا مورد اعتماد ايشان بوده‌اند،[١] چنان كه به نمونه‌اى از آن با سندى بسيار معتبر از جناب كلينى اشاره كرديم. شرح حال و جلالت قدر و منزلت اين بزرگواران در جاهاى ديگر، از جمله منابع رجالى آمده است و نه تنها هيچ ترديدى در مراتب كاملِ وثاقت و جلالت آنان نيست، بلكه مذهب اماميّه، در ادامه تاريخ خود، جملگى بر پايه اعتماد و اعتقاد به وكالت و حتّى نيابت آنان، استقرار يافت.

امّا نكته قابل توجّه در باره وكلاى خاص، اين است كه همان گونه كه آية اللَّه شبيرى زنجانى نگاشته است، هيچ يك از آنان «جزو مراجع علمى طايفه اماميّه» مطرح نبوده‌اند[٢] و به رغم شخصيت شناخته شده و اعتمادآميزى كه داشته‌اند، در شمارِ عالمان تراز اوّل به شمار نمى‌رفته‌اند.

مؤيّد اين امر، گفته محقّق حلّى است كه در اشاره‌اى روشن به سفير دوم، محمّد بن عثمان عَمرى- كه بيش از دو سومِ دوره غيبت صغرا وكالت داشته-، از وى با تعبير «بعضِ فضلائنا؛ برخى از فاضلان شيعه» ياد مى‌كند، نه در حدّ معرّفى يك فقيه پيشين.[٣] همچنين در منابعى مانند الفهرست شيخ طوسى و رجال النجاشى- كه‌

[١]. جناب عثمان بن سعيد از يازده سالگى در خدمت امام هادى عليه السلام بوده و طبعاً فرزندش محمّد را- كه بعداً بيش‌از چهل سال وكالت ولىّ عصر عليه السلام را بر عهده داشت-، بايد خانه‌زاد آن بزرگواران و از نزديك‌ترين افراد به آنان شمرد.

[٢]. جرعه‌اى از دريا: ج ١ ص ١٧٣.

[٣]. المعتبر: ج ٢ ص ٦٢.