دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٢٥ - خط توقيعها

در مدخل «توقيع ٣» دانش‌نامه جهان اسلام، گزارش كرده است.[١]

خطّ توقيع‌ها

توقيع در معناى اصلى خود، پاسخ كتبى دادن به سؤال و درخواست است، خواه اين پاسخ را شخصِ مورد سؤال و درخواست، خود، بنويسد و خواه به منشيان خود، فرمان كتابت آن را بدهد و سپس امضا و نشان و مُهر خود را به علامت تأييد بر آن بنشاند. در ميان مكاتبه‌ها و توقيع‌هاى امامان عليهم السلام، در برخى تصريح شده است كه امام عليه السلام با خطّ خود، پاسخ را نوشته است،[٢] چنان كه در ميان توقيع‌هاى صاحب الأمر عليه السلام نيز اين تصريح ديده مى‌شود.[٣]

سفيران دريافت كننده توقيع و نيز برخى ديگر از وكيلان امام مهدى عليه السلام با خطّ امام عليه السلام آشنا بودند و سفير دوم و سوم ايشان، به دليل سفارت درازمدّتشان- كه اكثر قريب به اتّفاق توقيع‌ها در زمان آنها صادر شده-، با خطّ امام و يا مُهر و نشان تأييد كننده محتواى آن، به خوبى خو گرفته بودند.[٤] از اين رو، ترديدى از اين جهت نمى‌توان داشت كه امكان جعل پاسخ و انتساب آن به ولىّ عصر عليه السلام وجود نداشته است.

[١]. دانش‌نامه جهان اسلام: ج ٨ ص ٥٧٧.

[٢]. ر. ك: پاسخ كتبى امام رضا عليه السلام( الكافى: ج ١ ص ٩٦)، پاسخ كتبى امام هادى عليه السلام( الكافى: ج ١ ص ١٠٢)، پاسخ كتبى امام عسكرى عليه السلام( الكافى: ج ١ ص ١٠٣). نيز، ر. ك: الكافى: ج ١ ص ١٠٧ و ٥١٠، دانش‌نامه جهان اسلام: ج ٨ ص ٥٧٧ مدخل« توقيع ٣».

[٣]. ر. ك: ج ٤ ص ١٤٤ ح ٦٦٣ و ص ١٦٤ ح ٦٧١( نهى از تعيين وقت براى قيام) و ص ٤٢٦ ح ٧٥٠( پاسخ پرسش‌هاى اسحاق بن يعقوب)،( الغيبة، طوسى: ص ٢٨٥ ح ٢٤٥ و ص ٢٩٠ ح ٢٤٧، كمال الدين: ص ٤٨٣ ح ٣- ٤).

[٤]. ر. ك: ص ١٦٤ ح ٦٧١( سمعت محمّد بن عثمان العمرى- قدس اللَّه روحه- يقول:« خرج توقيع بخطّ أعرفه؛ شنيدم محمّد بن عثمان عَمرى- كه خداوند، روحش را پاك بدارد- مى‌گويد: توقيعى بيرون آمد كه خطّ آن را مى‌شناختم»).