دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٤ - ٥ اهتمام و استناد فقها

است و از سوى ديگر، مى‌تواند ناشى از نگارش كتاب وسائل الشيعة در قرن يازدهم و اهتمامى دانست كه جناب شيخ حُرّ عاملى در اين كتابِ مرجع به تدوين احاديث فقهى بر پايه منابع معتبر، از جمله منابع اين توقيعات داشته است.

در منابع فقهىِ پس از شيخ حرّ عاملى نيز مانند: كشف اللّثام، اثر فقيه برجسته جناب محمّد بن حسن اصفهانى (م ١١٣٧ ق) معروف به «فاضل هندى»، الحدائق الناضرة، اثر محدّث وارسته و فقيه اخبارى، جناب شيخ يوسف بحرانى (م ١١٨٦ ق)، معروف به «صاحب حدائق» و «محدّث بحرانى»، مصابيح الظلام، اثر فقيه سترگ، جناب محمّدباقر بهبهانى (م ١٢٠٥ ق) معروف به «وحيد بهبهانى»، مستند الشيعة، نوشته محقّق نراقى (م ١٢٤٥ ق) و بويژه كتاب جواهر الكلام اثر پُرآوازه شيخ محمّدحسن نجفى (م ١٢٤٥ ق) معروف به «صاحب جواهر»، شاهد اين گسترش هستيم و بيشترين بهره را محدّث بحرانى برده كه با توجّه به مشرب حديثى خود، به صورت كلّى، اهتمام بيشترى به احاديث و ذكر آنها دارد.

در ميان فقهاى معاصر نيز اين روند، ادامه يافته است؛ هم در آثارى مانند مستمسك العروة الوثقى‌، مهذّب الأحكام و تفصيل الشريعة و نيز مجموعه آثار آية اللَّه خويى، كه شامل ابواب مختلف فقه مى‌گردند و هم در كتاب‌هايى كه به برخى ابواب فقه، مانند حج و نكاح، اختصاص يافته‌اند و از ميان آنها مى‌توان به مباحث ارزنده آية اللَّه سيّد موسى شبيرى زنجانى- دام ظلّه- اشاره كرد.

\*\*\* اينك با هدفِ: اوّلًا نشان دادن اعتبار كلّى توقيعات فقهى و جايگاه آن در استنادهاى فقهى و ثانياً شرح محتوا و سياق پرسش‌ها و پاسخ‌ها، بويژه مواردى كه داراى ابهام و گاه سؤال‌انگيز است، گزارشى تفصيلى را پيشِ رو گذاشته‌ايم.

در اين بررسى، تلاش شده است كه از پرداختن به مباحث تخصّصى و توسعه بحث و نيز از ذكر همه منابعى كه به توقيعات استناد كرده‌اند، پرهيز شود. با اين‌