دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٥ - ٣٩ اشتباه در شمارش تسبيح فاطمه عليها السلام(ح ٦٩٠/ ٣١)

فاضل هندى و وحيد بهبهانى، آن را دليل جواز هم‌زمانى مسح دو پا شمرده‌اند.[١] فتواى سيّد محمّدكاظم يزدى و بيشتر صاحبان حاشيه بر عروة الوثقى نيز مطابق مفاد اين توقيع است.[٢]

٣٩. اشتباه در شمارش تسبيح فاطمه عليها السلام (ح ٦٩٠/ ٣١)

اين پرسش و پاسخ، هر چند در باره فراموشى و سهو در تعداد تسبيح فاطمه عليها السلام است، امّا ظاهر آن، ترتيبى بر خلاف ترتيبِ مشهور است كه «سبحان اللَّه» پس از «الحمد للَّه» قرار دارد؛ امرى كه در برخى احاديث ديگر نيز واقع شده و «الحمد للَّه» در پايان، قرار گرفته است، چنان كه در حديثى، «تسبيح (سبحان اللَّه)» در آغاز و «تكبير (اللَّه أكبر)» در آخر آمده است،[٣] در حالى كه در احاديث ديگر، همان ترتيب معروف آمده است.

شيخ حرّ عاملى كه روش شيعه را همان ترتيب معروف شمرده، در سازگار ساختن اين احاديث، به نكته‌اى ادبى توجّه مى‌دهد كه واو عطف، بر ترتيب دلالت نمى‌كند و صرف انضمام را مى‌رسانَد،[٤] چنان كه در خصوص احاديث استحباب تسبيح فاطمه عليه السلام هنگام خواب، احتمالات ديگرى، از جمله ضرورت تقيّه و نيز جواز تخيير را نيز مطرح كرده است.[٥]

توضيح، اين كه: همان گونه كه علّامه حلّى نيز يادآور شده، در اصل حكم استحباب تسبيح فاطمه عليها السلام ميان مسلمانان، اختلافى نيست؛[٦] امّا در ترتيب و

[١]. كشف اللّثام: ج ١ ص ٥٥٣، مصابيح الظلام: ج ٣ ص ٣٣٧.

[٢]. العروة الوثقى: ج ١ ص ٣٦٦.

[٣]. ر. ك: وسائل الشيعة: ج ٦ ص ٤٤٥ ح ٣ و ص ٤٤٦ ح ٢- ٣.

[٤]. وسائل الشيعة: ج ٦ ص ٤٤٥.

[٥]. وسائل الشيعة: ج ٦ ص ٤٤٦.

[٦]. منتهى المطلب: ج ٥ ص ٢٤١.