دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٣ - محمد بن على بن بلال از نگاه رجالشناسان

محمّد بن على بن بلال از نگاه رجال‌شناسان‌

پيشينه مقبول محمّد بن بلال در زمان امام عسكرى عليه السلام و اوايل غيبت صغرا، موجب توثيق به وسيله شيخ طوسى‌[١] و برخى ديگر شده است‌[٢]. برخى ديگر در باره او توقّف كرده‌اند.[٣]

توثيق كنندگان وى، استدلال پيشين در باره ابن هلال را در اين جا تكرار كرده و مى‌گويند:

او قبل از انحراف، ظاهرى وجيه و مورد اعتماد داشته و براى حفظ اعتماد مردم، محتاط بوده و در مسير مستقيم، حركت مى‌كرده است. مجموعه غنى احاديثى كه در اختيار او بوده، سبب شده است تا ديگران به او مراجعه كرده، از او نقل حديث كنند.

او پس از انحراف، از جمع شيعيان طرد شد و ديگر كسى از او روايت، نقل نكرد. بنا بر اين، پذيرش احاديث او اشكالى ندارد؛ زيرا در زمان استقامتش از وى نقل شده است.

نكته: در نامه امام عسكرى عليه السلام به اسحاق بن اسماعيل نيشابورى، به فردى از آن ديار با نام «بلالى» اشاره و با جمله «الثقة المأمون العارف لما يجب عليه» از او تقدير شده است.

ظاهراً كسانى كه بلالى را توثيق كرده‌اند، به اين نامه استناد نموده‌اند.[٤] بايد گفت:

مقصود از بلالى در اين نامه، شخصى نيشابورى است، در حالى كه بلالى مورد بحث ما ساكن بغداد بوده است. بنا بر اين، نمى‌توان با استناد به اين نامه، وثاقت محمّد بن على بن بلال را اثبات نمود.

[١]. رجال الطوسى: ص ٤٠١.

[٢]. وسائل الشيعة: ج ٣٠ ص ٢٣٢ و ص ٤٧٨. آية اللّه خويى نيز او را شخص ثقه فاسد العقيده دانسته است( معجم رجال الحديث ج ١٧ ص ٣٣٥).

[٣]. خلاصة الأقوال: ص ١٤٢ ش ٢٦، رجال ابن داوود: ص ٣٢٤.

[٤]. وسائل الشيعة: ج ٣٠ ص ٢٣٢، معجم رجال الحديث: ج ١٧ ص ٣٣٥.