دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٦٥ - ١٧ چگونگى رسيدن به ركوع امام جماعت(ح ٦٩٠/ ٣)

در نماز نافله، حتّى بدون عذر نيز جايز شمرده‌اند. مستند فقها دو گروه از احاديث‌اند كه شيخ حرّ عاملى، آنها را در دو باب جداگانه آورده است.[١] اين بخش از توقيع كه تنها درصورت ضرورت و سختى، آن را جايز شمرده، در رديف دسته نخست، جزء ادلّه‌اى است كه گزاردن نماز واجب بدون عذر بر مَركب را جايز نمى‌داند. مشابه اين توقيع در باره فرض فراوانىِ بارش برف و باران از امامان ديگر نيز نقل شده است‌[٢] و فقهاى چندى نيز به آن استناد كرده‌اند،[٣] چنان كه شيخ انصارى آن را مورد وفاق فقها دانسته و به سخن برخى فقها، مانند محقّق حلّى و شهيد اوّل، اشاره كرده كه آن را امرى اجماعى شمرده‌اند.[٤]

١٧. چگونگى رسيدن به ركوع امام جماعت (ح ٦٩٠/ ٣)

احاديث چندى بر كفايت درك ركوع امام جماعت در يك ركعت دلالت مى‌كنند كه شيخ حرّ عاملى آنها در بابى ويژه آورده است و اين بخش از توقيع نيز در رديف همان احاديث است؛[٥] امّا در هيچ يك از احاديث ديگر، رسيدن به يك تسبيح امام كه در اين توقيع قيد شده، نيامده و فقها نيز درستى يك ركعت را مقيّد به آن نكرده‌اند. با اين حال، برخى مانند وحيد بهبهانى و سيّد على طباطبايى، احتياط را در درك ركوع پيش از پايان يافتن ذكر امام دانسته‌اند.[٦] بهبهانى، احتمال مى‌دهد مستند اعتبار ذكر مأموم پيش از امام- كه در سخن علّامه حلّى آمده- همين حديث باشد؛[٧] امّا شيخ محمّدحسن نجفى، استدلال به آن را ضعيف شمرده و گفته است‌

[١]. ر. ك: وسائل الشيعة: ج ٤ ص ٣٢٥- ٣٣٤.

[٢]. ر. ك: وسائل الشيعة: ج ٤ ص ٣٢٥ ح ٢ و ص ٣٢٦ ح ٥.

[٣]. از جمله، ر. ك: الحدائق الناضرة: ج ٦ ص ٤٠٩، جواهر الكلام: ج ٧ ص ٤٢٤، مصباح الفقيه: ج ١٠ ص ١١٢.

[٤]. كتاب الصلاة، شيخ انصارى: ج ١ ص ٤٥١.

[٥]. وسائل الشيعة: ج ٨ ص ٣٨٢ به بعد.

[٦]. مصابيح الظلام: ج ٨ ص ٤٩٠، رياض المسائل: ج ٣ ص ٣١٥.

[٧]. در مصابيح، به اشتباه، حديث به نقل حِميَرى از امام صادق عليه السلام آمده كه ممكن است مربوط به اشتباه ناسخ‌باشد.