دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٦ - ٤٣ مهدى سودانى(م ١٢٥٩ - ١٣٠٢ ق)

فقيه بود؛ امّا در كودكى او در گذشت. وى به خارطوم رفت و به تحصيلات مذهبى ادامه داد و نخستين بار، رساله‌اى با عنوان تطهير البلاد من مفاسد الحكّام نوشت.

رسوخ فساد در حكومت مصرى‌ها بر سودان سبب شد تا مهدى بتواند راحت‌تر در ميان مردم نفوذ كند و بحث عدالت و نفى فساد را مورد تأكيد قرار دهد. وى در يك دوره به دعوت سرّى پرداخت تا آن كه نوبت به كار علنى رسيد. در اين فاصله، شمارى از قبايل دغيم و كنانه به او پيوستند. مهدى در سال ١٢٨٩ ق (١٨٨١ م) خود را مهدى منتظَر معرّفى كرده و از فقهاى سودان خواست تا از وى حمايت كنند. وى به عبد اللَّه تعايشى كه جانشين وى شد، گفت: خوابى كه ديده، او را مهدى منتظَر نشان داده و وى نيز در زمره نخستين حواريان اوست.

«حوارى» اصطلاحى بود كه براى ياران وى به كار مى‌رفت. اساس كار وى، همين خواب و نيز ادّعاى شنيدن صداهايى در بيدارى (هواتف) بود كه وى بر اساس آنها مدّعى شد نوعى دعوت مهديانه و حتّى نبوّت‌گونه دارد.

بحث از ظهور مهدى، بيشتر از شهر مكّه بوده و همين زمان شهرت يافت كه مهدى سودانى، قصد رفتن به مكّه را هم دارد. نوشته‌اند كه در سال ١٨٨٢ م در شهر مكّه شهرت يافت كه مهدى ظهور خواهد كرد. به دنبال آن، تركان عثمانى، دست به كار شدند و به معاريف شهر يا اشراف، اعلام كردند كه اين كار به آنان آسيب خواهد زد.[١]

منازعات وى با حكومت، سبب غلبه وى بر شهر ابيض در سال ١٣٠٠ ق شد و پس از آن، بارها سپاهيان مصرى در مقابل وى شكست خوردند. در يكى از اين نبردها گوردن مسيحى انگليسى- كه فرمانده بود- كشته شد و تلّقى شد كه وى همان دجّالى بوده كه توسّط مهدى كشته شده است.[٢]

[١]. مهدى از صدر اسلام تا قرن سيزدهم: ص ٦٨.

[٢]. مهدى از صدر اسلام تا قرن سيزدهم: ص ٧٦.