دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٦ - ٣٩ اشتباه در شمارش تسبيح فاطمه عليها السلام(ح ٦٩٠/ ٣١)

چگونگى آن- چنان كه علّامه مجلسى نيز اشاره كرده-، اختلاف است. برخى از اهل سنّت، مجموع ذكرها را ٩٩ بار و برخى همانند شيعه، صد بار دانسته‌اند. آنان، «تسبيح» را مقدّم داشته و «تكبير» را در پايان دانسته‌اند؛ امّا اختلاف ميان ما تنها در تقدّم و تأخّر «تسبيح» بر «تحميد» است و نظر مشهورتر، تقدّم «الحمد للَّه» بر «سبحان اللَّه» است.[١] علّامه حلّى نيز نظر مشهور فقهاى شيعه را مقدّم بودن «تكبير» بر «تحميد»، دانسته است.[٢] محدّث بحرانى پس از آن كه احاديث اين بحث را به تفصيل آورده و گزارشى از گفته فقها، از جمله تحليل شيخ بهايى به دست مى‌دهد، در سازگار ساختن احاديث، همان سه وجهى را كه از شيخ حرّ عاملى نقل كرديم، ذكر مى‌كند و خود، همان گفته مشهور را ملاك عمل، معرّفى مى‌نمايد.[٣]

از اين رو، ظاهر اين توقيع- كه سندى معتبر دارد و «سبحان اللَّه» را مقدّم بر «الحمد للَّه» داشته-، در رديف احاديث ديگرى قرار مى‌گيرد كه ظاهرِ آنها بر خلاف ترتيب مشهور است و يكى از توجيه‌هايى كه در جمع ميان احاديث گفته شده، در باره آن نيز جارى است.

در باره شك در تعداد ذكرها در حديثى از امام صادق عليه السلام، دستور به اعاده داده شده است؛[٤] امّا به روشنى پيدا نيست كه مقصود، از سر گرفتن همه تسبيح است، چنان كه برخى قائل شده‌اند[٥] يا همان مقدار مشكوك كه از جمله صاحب جواهر گفته است. ايشان، اين توقيع را ظاهر در اين ديده كه زياد شدن، خللى در تسبيح، پديد نمى‌آورد و همين را شاهد احتمالى بر اين مى‌گيرد كه مقصود از آن حديث‌

[١]. مرآة العقول: ج ١٢ ص ٢٩٨.

[٢]. مختلف الشيعة: ج ٢ ص ١٨٢.

[٣]. ر. ك: الحدائق الناضرة: ج ٨ ص ٥١٥- ٥٢٤.

[٤]. الكافى: ج ٣ ص ٣٤٢.

[٥]. ر. ك: مفتاح الكرامة: ج ٧ ص ٦١٥.