دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٤ - ٣/ ١ جهل

بانگى كه با هر بادى مى‌چرخند. اينان از روشنىِ دانش، پرتوى بر نگرفته‌اند و به پايه‌اى استوار پناه نبرده‌اند.

امام عليه السلام در اين سخن، مردم را به سه گروه تقسيم مى‌نمايد:

اوّل. كسانى كه حقيقت را شناخته‌اند و عقيده و رفتار فردى و اجتماعى آنها بر معيارهاى درست و مطابق با واقع استوار است. امام عليه السلام از آنان با عنوان «عالم ربّانى» ياد كرده است.

دوم. كسانى كه در راه دست يافتن به معرفت حقيقى و راه رستگارى هستند.

امام عليه السلام آنان را «دانشجو در راه رستگارى» ناميده است.

سوم. كسانى كه نه حقيقت را شناخته‌اند و نه در راه شناسايى آن اند. امام عليه السلام آنان را «هَمَج رِعاع» شمرده است. هَمَج، همان پشه‌هايى هستند كه بر صورت گوسفند يا درازگوش مى‌نشينند و برخى آن را مگس معنا كرده‌اند[١] و كلمه رِعاع، به معناى بى‌شعور است.[٢]

در اين سخن، كسانى كه نه مى‌دانند و نه در جستجوى دانش اند، به پشه‌هاى بى‌شعور و سرگردانى تشبيه شده‌اند كه به دنبال نادانى بزرگ‌تر از خود هستند؛ بى‌شعورهايى كه با هر بادى، اين سو و آن سو مى‌شوند و دعوت هر مدّعى را مى‌پذيرند، بدون آن كه بدانند دعوت او حق است يا باطل.

سؤال، اين است: چرا عدّه‌اى از مردم، كه اندك هم نيستند، به چنين سرنوشتى مبتلا مى‌شوند؟ امام عليه السلام در اين حديث، خود به اين پرسش نيز پاسخ داده و فرموده كه علّت سقوط اين دسته، آن است كه از نور علم بهره نمى‌گيرند و باورهاى خود را بر پايه‌هاى محكم علمى، استوار نمى‌كنند.

با توجّه به آنچه اشاره شد، پيروى كوركورانه از مدّعيان مهدويت، تنها يكى از

[١]. ر. ك: النهاية: ج ٥ ص ٢٧٢.

[٢]. ر. ك: القاموس المحيط: ج ٣ ص ٣٠.