دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٨ - ٤٠ حكم تكبير بعد از تشهد در ركعت دوم(ح ٦٩١/ ١)

وحيد بهبهانى، مستند وى را با اطمينان، همين توقيع شمرده است.[١] صاحب جواهر نيز به رغم اين كه گفته شيخ مفيد را ضعيف دانسته، امّا در برابر شهيد اوّل كه گفته است دليلى براى آن سراغ ندارد، همين توقيع را ذكر كرده است.[٢]

از سوى ديگر، برخى از فقها در خصوص استحبابِ گفتن تكبير به هنگام سر برداشتن از سجده دوم، به روايت دوم اين توقيع، استناد كرده‌اند.[٣] حكم نشستن پس از سجده دوم و پيش از برخاستن- كه به «جلسه استراحت» معروف است و در اين توقيع به آن اشاره شده و برخى، قائل به وجوب آن شده‌اند؛ امّا بيشتر، آن را مستحب دانسته‌اند-،[٤] احاديث متعدّد ديگرى نيز دارد.[٥]

نكته سوم در اين توقيع، جمله پايانىِ آن است كه در تعارض ميان احاديث، قاعده‌اى كلّى به نام «اصل تخيير» را به دست مى‌دهد. مفاد اين قاعده كه در احاديث ديگر نيز آمده،[٦] در دانش اصول فقه، مورد توجّه و بحث بوده و به عنوان اصلى كلّى، بارها به آن استناد شده است. مجلسىِ اوّل، احاديث اين قاعده را بسيار دانسته‌[٧] و در فقه الرضا عليه السلام مصداق ديگرى از آن، ذكر شده است.[٨] جناب كلينى نيز در آغاز الكافى آن را ملاك بر شمرده‌[٩] و شيخ طوسى، در مقدّمه كتاب الاستبصار، آن را قاعده‌اى برگرفته از احاديث شمرده است.[١٠]

[١]. الحاشية على مدارك الأحكام: ج ٣ ص ٨٩.

[٢]. جواهر الكلام: ج ١٠ ص ١٨٨.

[٣]. از جمله، ر. ك: مستند الشيعة: ج ٥ ص ٢٨٢، مستمسك العروة الوثقى: ج ٦ ص ٣٩٥.

[٤]. ر. ك: مفتاح الكرامة: ج ٧ ص ٣٨٤- ٣٨٥.

[٥]. ر. ك: وسائل الشيعة: ج ٦ ص ٣٤٦- ٣٤٧.

[٦]. ر. ك: وسائل الشيعة: ج ٢٧ ص ١١٥ ذيل ح ٢١ ص ١٢٢ ح ٤١ و ٤٣.

[٧]. روضة المتّقين: ج ٦ ص ٣٦.

[٨]. فقه الرضا عليه السلام: ص ١٩١.

[٩]. الكافى: ج ١ ص ٨.

[١٠]. الاستبصار: ج ١ ص ٢.