دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٩ - انحراف شلمغانى

موقعيّت علمى شلمغانى‌

موقعيّت علمى شلمغانى، در كتاب‌هاى غيبت‌نگارى مورد اشاره قرار گرفته است.

ابن همام كه از مخالفان جدّى اوست، از او با تعبير «كان فقيهاً من فقهائنا»[١] ياد كرده است. در الغيبة طوسى آمده است:

آن گاه كه لعن شلمغانى صادر شد، از حسين بن روح درباره كتاب‌هاى از او پرسش شد كه با آنها چگونه مواجه شويم در حالى كه خانه‌هاى ما از كتاب‌هاى او انباشته است.[٢]

اين سؤال مردم، نشانگر شهرت علمى شلمغانى و نگاشته‌هاى اوست. شهرت شلمغانى در دوره پيش از انحراف و حتّى پيش از همكارى با حسين بن روح، به جهت نگاشته‌هاى حديثى و غير حديثى وى بوده است. نجاشى، كتاب‌هاى فراوانى براى او برشمرده كه نشانگر ذوق و سليقه وى در نگارش و ارائه نظريات خويش است. معروفيّت كتاب التكليف- كه با عبارت «و بيوتنا منها ملأ» توصيف شده است-، نمونه روشن فعاليت‌هاى شلمغانى در دوران اوّليه عمر خويش است.[٣]

انحراف شلمغانى‌

موقعيت اجتماعى و علمى ويژه‌اى كه شلمغانى در آن قرار گرفته بود، موجب آن گشت كه انحراف او، شوك شديدى بر جامعه شيعى وارد كند. موقعيت زمانى اظهار و ابراز انحراف او نيز به اين حادثه، اهميّت خاص مى‌بخشيد. در زمان بروز انحراف او، حسين بن روح در زندان بود و ارتباط مستقيم با شيعيان نداشت. به سخن ديگر، در برهه‌اى كه بيشترين نياز به شلمغانى به عنوان واسطه حسين بن روح احساس مى‌شد، اين واسطه ويژه از مسير، منحرف گشته بود.

[١]. همان: ص ٤٠٨ ح ٣٨١.

[٢]. همان: ص ٣٨٩ ح ٣٥٥.

[٣]. رجال النجاشى: ج ١١ ص ٣٧٨ ش ١٠٢٩.