دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٦٨ - ٢٢ حرمت مادربزرگ زن بر شوهر(ح ٦٩٠/ ٨)

٢١. ازدواج با دختر همسر (ح ٦٩٠/ ٧)

در حُرمت ازدواج با دختر همسر (رَبيبه)، همان گونه كه در احاديث متعدّدى آمده، فرقى ميان پرورش يافتن و نيافتن پيشِ مرد، وجود ندارد و ظاهر آيه ٣٣ سوره نساء، حمل بر مورد غالب شده است.[١] شيخ حرّ عاملى، ضمن اختصاص دادن يك باب به آن، احاديث را آورده و در پايان نيز اين توقيع را ذكر كرده است. ظاهر توقيع كه ميان دو فرض، تفصيل داده است، با احاديث ديگر و فتاواى فقها، سازگارى ندارد و به آن، عمل نشده است. شيخ حرّ عاملى، منع در فرض اوّل را در صورت آميزش با مادر بر حكم كراهت، حمل كرده است. برخى به مخالفت محتواى آن با نظر اجماعى اصحاب و احاديث فراوان، تصريح كرده‌اند و آن را قابل عمل ندانسته‌اند.[٢] با اين حال، آية اللَّه شبيرى زنجانى، براى سازگار ساختن اين توقيع با احاديث ديگر، دو وجه آورده است:

يك. امام عليه السلام در مقام پاسخ دادنِ واقعى نيست و از اين رو، تعبير صريح نيامده و فرموده است كه روايت شده جايز است؛ يعنى از آن جا كه در ميان اهل سنّت، نظر تفصيل ميان دو صورت ياد شده وجود دارد، امام عليه السلام نخواسته پاسخ صريح كتبى بدهد.

دو. تعبير فرض دوم، كنايه از عدم آميزش است.[٣]

٢٢. حُرمت مادربزرگ زن بر شوهر (ح ٦٩٠/ ٨)

وقتى مرد با زنى ازدواج مى‌كند، هر چند در حدّ عقد كردن، مادرِ مادرِ وى (مادربزرگ زن) همانند مادر وى بر او حرام مى‌شود. اين حكم، مورد اتّفاق نظر فقهاست و شيخ حرّ عاملى، احاديث متعدّدى از جمله اين توقيع را در بابى ويژه اين‌

[١]. ر. ك: مهذّب الأحكام: ج ٢٤ ص ١٢٨.

[٢]. مستمسك العروة الوثقى: ج ١٤ ص ١٨٩. نيز، ر. ك: مهذّب الأحكام: ج ٢٤ ص ١٢٩.

[٣]. ر. ك: كتاب النكاح: ج ٨ ص ٢٤٨٠.