دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٦ - ٥ محمد بن عبد الله بن حسن(نفس زكيه)(م ١٤٥ ق)

روى مهدويت عبّاسيان، تأكيد شده است.[١]

٥. محمّد بن عبد اللَّه بن حسن (نفس زكيّه) (م ١٤٥ ق)

از حوالى سال ١٢٠ ق به بعد، بويژه زمانى كه زيد بن على، مقدّمات قيام خود را فراهم كرد، توجّه به سمت علويان بيشتر شد. پس از شكست و كشته شدن وى، با شدّت گرفتن جريان‌هاى شورشى عليه امويان، فضاى اخبار و آثار در باره مهدويت، رو به فزونى گذاشت.

شايد بتوان گفت: در اين دوره، هيچ شخصى به اندازه محمّد بن عبد اللَّه بن حسن بن حسن (نفس زكيّه)، شهرت به «مهدى» نداشت و نيافت. عمر بن شبّه، از منابع خود نقل كرده است كه در ميان عامّه مردم، محمّد بن عبد اللَّه را مهدى مى‌ناميدند، به طورى كه به او «محمّد بن عبد اللَّه المهدى» گفته مى‌شد.[٢]

روايت اصفهانى، حكايت از آن دارد كه عبد اللَّه بن حسن بن حسن در ابواء، در اجتماع شمارى از بنى هاشم، پسرش را مهدى خواند و ديگران هم پذيرفتند و با او بيعت كردند.[٣] اندكى بعد، عبّاسيان، قدرت را به دست گرفتند و محمّد و برادرش ابراهيم همراه خانواده و شمارى از حاميان، برابر آنان ايستادند كه همگى يا كشته شدند (محمّد در ١٤٥ ق و ابراهيم در ١٤٦ ق) يا در زندان‌ها مردند. اشارات به مهدويت محمّد در اخبار شيعى كوفه در اين سال‌ها متعدّد است.[٤] چندين شاعر نيز در همان روزگار، او را مهدى خواندند.[٥]

نوبختى در فرق الشيعة، باور به مهدى بودن محمّد بن عبد اللَّه را مربوط به پس از

[١]. براى آگاهى از اين نقل‌ها، ر. ك: أخبار الدولة العبّاسية: ص ٢٩، ٥١- ٥٢، ٢٠٧ و ٢٥٦، البدء و التاريخ: ج ٦ ص ٩٥.

[٢]. مقاتل الطالبيّين: ص ١٨٤.

[٣]. مقاتل الطالبيّين: ص ١٨٥.

[٤]. مقاتل الطالبيّين: ص ١٨٦- ١٨٧.

[٥]. مقاتل الطالبيّين: ص ٢١٥.