دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١١ - ٣/ ٣ موقعيت اجتماعى

٢. انگيزه مدّعيان‌

در باره انگيزه مدّعيان، با توجّه به ماهيت بحث مهدويت، بيشتر مى‌توان فرصت‌طلبى‌ها و انگيزه‌هاى ناصحيح را مطرح كرد، هر چند ممكن است برخى با پندارى نادرست، انگيزه خود را- با اين توجيه كه هدف آنها مبارزه با ظلم و اصلاح جامعه است-، خوب توصيف كنند. مهم‌ترين انگيزه‌هاى مدّعيان مهدويت، از اين قرارند:

٢/ ١. قدرت‌طلبى‌

شايع‌ترين و مهم‌ترين انگيزه ادّعاى مهدويت و يا نيابت خاص، قدرت‌طلبى و تسلّط بر امور سياسى جامعه است؛ چرا كه اساساً مهدويت، مفهومى دينى- سياسى است و كسى كه مدّعى مهدويت مى‌شود، كمترين نتيجه‌اى كه در ذهن دارد، به دست گرفتن رهبرى و قدرت سياسى است. بنا بر اين، فراوانىِ مدّعيان مهدويت، در درجه اوّل، معطوف به اين انگيزه است. البتّه در ميان بسيارى از اين افراد كه قدرت دارند و به دنبال قدرت و مشروعيت بيشترند، برخى با برنامه‌ريزى و تلاش، به آن رسيده‌اند و بسيارى نيز در مواجهه با قدرت‌هاى ديگر، سركوب و نابود شده‌اند.

٢/ ٢. موقعيت اقتصادى‌

انگيزه‌هاى اقتصادى نيز مى‌توانند به عنوان انگيزه‌اى مهم مطرح باشند؛ چرا كه افرادى هستند كه تصوّر مى‌كنند با تحميق مردم مى‌توانند به نان و نوايى برسند.

انگيزه مالى براى برخى از اطرافيان كه مدّعى بابيت يا وكالت مشايخ مى‌شوند نيز نمود و بروز دارد.

٣/ ٣. موقعيت اجتماعى‌

زمانى كه مهدويت به مفهوم «قطب، در نزد مشايخ صوفيّه نزديك مى‌شود، انگيزه‌هاى مراد و مريدى و تقويت خانقاه مربوطه و جذب توده‌ها نيز اهمّيت‌