دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٩٢ - ابو طاهر محمد بن على بن بلال
ما به او صد هزار دينار داديم و بار ديگر، همين مقدار براى او قرار داديم ولى او آن را نپذيرفت تا اموال ما باقى بماند. مردمان را چه شده است كه در امور ما كه اجازه ورود ندارند دخالت مىكنند؟
نام وى در فهرست وكيلان ملاقات كننده امام عصر عليه السلام نيز قرار دارد.[١] محمّد بن على بن بلال در دوران نيابت عثمان بن سعيد، از دستياران او محسوب مىشد.[٢]
انحراف او از دوران نيابت محمّد بن عثمان، آغاز شد. ظاهرا حسادت او نسبت به نايب دوم، موجب شد كه او از تحويل اموالِ در اختيار خود به محمّد بن عثمان خوددارى كرده و براى رفع اتهام مالى از خود، نيابت محمّد بن عثمان را مورد تشكيك قرار دهد.
محمّد بن عثمان، او را به ديدار امام عليه السلام برد و حجّت را بر وى تمام كرد؛ ولى اين واقعه نيز در اصلاح او كارگر نيفتاد.[٣]
پس از اين اتّفاقات، او به وسيله ناحيه وكالت، طرد شد. ظاهراً طرد شدن او به سهولت، انجام شده است. بنا بر اين، توقيع خاص در باره لعن و طرد وى گزارش نشده است. در توقيع لعن شلمغانى- كه سالها پس از اين جريان و در سال ٣١٢ ق، صادر گشته-، به انحراف ابن بلال، اشاره شده است:
أعلِمهُم- تَوَلّاكُمُ اللَّهُ- أنَّنا فِي التَّوَقّي وَالمُحاذَرَةِ مِنهُ عَلى مِثلِ ما كُنّا عَلَيهِ مِمَّن تَقَدَّمَهُ مِن نُظَرائِهِ، مِنَ: الشَّريعِيِّ، وَالنُّمَيرِيِّ، وَالهِلالِيِّ، وَالبِلالِيِّ وغَيرِهِم.[٤]
خداوند، سرپرستىتان را به عهده گيرد! به آنان اعلام كن كه ما از او در حذر و مراقبت هستيم، همان گونه كه از مدّعيان دروغين پيشين همانند او، همچون شريعى، نميرى، هلالى و بلالى و جز ايشان، در حذر بوديم.
[١]. ر. ك: ج ٥ ص ٨٣ ح ٨٠٦.
[٢]. ظاهراً شخصيت و وجاهت عثمان بن سعيد به گونهاى بوده است كه هيچكس در باره او ترديد و با او مخالفت نمىكرده است. نيابت او از زمان امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام آغاز شده بود و ادامه آن در زمان غيبت امام مهدى عليه السلام طبيعى مىنمود.
[٣]. ر. ك: ج ٥ ص ٨٣ ح ٨٠٦.
[٤]. ر. ك: ص ١٦١ ح ٦٧٠.