دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٧٣ - ٣٠ ذكر ركعت سوم و چهارم نماز(ح ٦٩٠/ ٢١)

آن است- بيان مى‌فرمايد، در حالى كه بنا بر نقل «لا يجوز ذلك»، عدم جواز شهادت، معنا مى‌شود و نيازمند تأويل و توجيه است و تعليل امام عليه السلام نيز با آن سازگار نخواهد بود.

٣٠. ذكر ركعت سوم و چهارم نماز (ح ٦٩٠/ ٢١)

در باره اين كه در ركعت سوم و چهارم نماز، سوره حمد خوانده شود يا تسبيحات، همان گونه كه در پرسش نيز آمده، احاديث موجود يكسان نيستند و سؤال نشان مى‌دهد كه اختلاف احاديث موجود، منشأ ترديد برخى از شيعيان بوده است.

شيخ حرّ عاملى، اين احاديث را از جمله همين پرسش و پاسخ را در بابى جداگانه آورده و خود، قائل به استحباب ترجيح تسبيحات بر خواندن حمد شده است و فرقى نيز ميان فرض‌هاى مختلف آن، نگذاشته است.[١] به رغم اين كه بيشتر احاديث، به روشنى گوياى ترجيح تسبيحات‌اند، امّا دوگانگى ظاهرى احاديث، موجب شده است كه فقهاى ما از گذشته در پى چگونگى جمعِ ميان اين احاديث، از جمله اين توقيع شريف باشند و برخى نظرهاى تفصيلى نيز در فرض‌هاى مختلف، پديد آيد. آنچه آنان اجمالًا پذيرفته‌اند و سيره مؤمنان نيز- چنان كه برخى خاطرنشان كرده‌اند-[٢] بر آن جريان يافته، افضل بودن تسبيحات در ركعت سوم و چهارم است. از اين رو، فقها در صدد تحليل و ارزيابى احاديثى بر آمده‌اند كه مانند همين توقيع شريف، نص يا ظاهرى متفاوت دارند. از جمله شيخ حرّ عاملى، در خصوص اين توقيع و موارد مشابه، امكان حمل بر تقيّه را مطرح كرده است؛ زيرا با نظر غير شيعه سازگارى دارد.[٣] آقا رضا همدانى نيز با ذكر اين احتمال، به گفته شافعى و اوزاعى و احمد بن حنبل، اشاره مى‌كند كه گفته‌اند حمد در همه ركعات‌

[١]. ر. ك: وسائل الشيعة: ج ٦ ص ١٢٢ به بعد.

[٢]. موسوعة الإمام الخوئى: ج ١٤ ص ٤٥٠.

[٣]. وسائل الشيعة: ج ٦ ص ١٢٦- ١٢٧.