دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤١ - ١ حجم و تنوع

در باره پاره‌اى احاديث موجود از ديگر امامان عليه السلام اند؛ احاديثى كه اينك نيز در منابع حديثىِ ما موجود و برخى مورد بحث اند. در اين بررسى، نخست به برخى ويژگى‌هاى كلّى اين بخش از توقيع‌ها اشاره مى‌كنيم و سپس با هدف نشان دادن اندازه اعتبار تفصيلى يك‌يكِ آنها و رفع ابهامات، به تفصيل به بررسى و ارزيابى آنها در منابع فقهى و شرح معنا و چگونگى استفاده فقهاى شيعه از آنها در استنباط احكام شرعى در باب‌هاى مختلف مى‌پردازيم.

ويژگى‌هاى كلّى توقيعات فقهى‌

شرح توقيعات فقهى و تبيين ويژگى‌هاى آنها به عنوان بخشى از توقيعات صادر شده از ناحيه ولىّ عصر عليه السلام، بويژه با توجّه به پيوندى كه با برخى مسائل تاريخى و كلامى و اعتقادى شيعه دارد، نيازمند بررسى جداگانه و مبسوط است؛ امّا بيان اجمالى برخى ويژگى‌هاى كلّى اين بخش، مى‌تواند تا اندازه‌اى جايگاه و ارزش آن را نشان دهد. در اين بررسى، پنج نكته كلّى مورد توجّه قرار گرفته است:

١. حجم و تنوّع‌

مجموع پرسش و پاسخ‌هايى كه در موضوعات احكام شرعى از ولىّ عصر عليه السلام باقى مانده و اينك در دسترس است، ٧٥ مورد است و بجز چند مورد پرسش و پاسخ تكرارى، بيشتر آنها در باره احكام مختلف شرعى است. اين اندازه پرسش به همراه توقيعات بيشترى كه در زمينه‌هاى ديگر، مانند مسائل اعتقادى، درخواست دعا و تقديم هدايا و وجوه شرعى بر جاى مانده، در مقايسه با دوره امامت امام باقر عليه السلام و بويژه امام صادق عليه السلام، حجم بالايى به شمار نمى‌رود؛ امّا با توجّه به محدوديت شديد ارتباطات، و اختلاف‌هاى شديد و انحراف‌هايى كه در امر امامت و غيبت ولىّ عصر عليه السلام پديد آمده بود، قابل توجّه است.

به علّت دشوارى‌هايى كه به وسيله جعفر كذّاب و جريان طرفدار وى و نيز برخى مدّعيان دروغين ارتباط با امام عليه السلام، بر جامعه شيعى، بويژه بر وكلاى چهارگانه‌