دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٢٠ - ارزيابى توقيعها

صحّت انتساب آنها بررسى شده‌اند.[١]

ارزيابى توقيع‌ها

بيشتر توقيع‌ها و مكاتبه‌هاى امام زمان عليه السلام، در دو كتاب معتبر و بسيار مشهور كمال الدين شيخ صدوق و الغيبةى شيخ طوسى نقل شده‌اند. از اين رو از جهت مأخذ و منبع، مشكلى ندارند، افزون بر اين كه بيشتر آنها با سند، ذكر شده‌اند و بسيارى از اسناد آنها، متّصل و عالى يعنى كم‌واسطه اند، هر چند به دليل توجّه بيشتر رجال‌شناسان به اسناد احاديث فقهى و يا موجود در كتب اربعه، برخى از افراد در اين اسناد، معرّفى نشده‌اند. با اين همه، تعداد قابل توجّهى از اسناد اين توقيع‌ها، حتّى با سختگيرى متداول علم رجال نيز معتبر به شمار مى‌آيند و اسناد برخى احاديثى كه شيخ طوسى در تهذيب الأحكام و نيز الغيبة نقل كرده، به طور رسمى متّصل و صحيح شمرده شده‌اند.[٢]

البتّه اين به معناى عدم صحّت بقيّه توقيع‌ها نيست؛ زيرا برخى از آنها از طريق مشايخ شيخ صدوق نقل شده‌اند كه برخى از رجال‌شناسان، آن دسته از مشايخى را كه شيخ صدوق برايشان ترضّى‌[٣] نموده،[٤] «ممدوح» مى‌دانند[٥] و برخى از توقيع‌ها نيز مانند دعاى امام زمان عليه السلام براى به دنيا آمدن شيخ صدوق و لعن شلمغانى، شهرت و استفاضه دارند.[٦]

[١]. ر. ك: ص ٤٢٧( فصل چهارم: مكتوبات گوناگون).

[٢]. اعتبار اسناد توقيعات را بررسى كرده و در ذيل روايات آورده‌ايم. از باب نمونه ر. ك: ص ١٥٦ ح ٦٦٩ و ص ١٦٤ ح ٦٧١ و ص ١٨١ ح ٦٨٣ و ص ١٨١ ح ٦٨٤ و ص ١٨٧ ح ٦٨٦ و .... از طريق نرم‌افزار« دراية النور» مى‌توان به صحّت آنها پى برد.

[٣]. ترضّى: پس نام شخص« رضى اللَّه عنه» و امثال آن گفتن.

[٤]. ر. ك: كمال الدين: ص ٤٤٥- ٤٥١ ح ١٩ و ....

[٥]. ر. ك: فوائد الوحيد: ص ٥٣، مقياس الهداية: ج ٢ ص ٢٧٥.

[٦]. ر. ك: ص ١٥٧ ح ٦٦٩ و ص ٣٢٣( فصل سوم/ مستجاب شدن دعا براى صدوق اوّل).