در باره زندگى‌نامه و آثار و آراى اين دو، كتاب‌ها و مقالات فراوانى نوشته شده است. آنچه در اين جا براى ما اهمّيت دارد، ادّعاهاى مهدويت است كه در باره آنها گهگاه ترديد شده، يا دست كم، در مفهوم مهدى و انطباق آن با اصطلاح رسمى آن، تفاسير متفاوتى ارائه شده، و يا طرح نيابت و باب مهدى، به خود مهدويت تأويل گرديده، امّا به هر روى، در حوزه مهدويت‌گرايى است.

سيّد محمّد فلاح، شاگرد و پسرخوانده احمد بن فهد حلّى، نظريّه باب و حجاب بودن خود نسبت به مهدى را مطرح كرد. وى كه از سادات موسوى بود، پس از ظهور و طىّ يك سلسله اقدامات نظامى و سياسى، بر تمام خوزستان و هويزه و دزفول تسلّط يافت. روملو در دوره صفوى در باره او مى‌نويسد:

از جمله تلامذه شيخ احمد بن فهد بود كه وى مى‌گفت: من پيشرو امام محمّد مهدى- صلوات اللَّه و سلامه عليه و آله- هستم و امام در اين چند روز، ظهور مى‌كند ....

شيخ احمد بن فهد، كتابى در علوم غريبه جمع كرده بود و سيّد، آن را به دست آورده بود. بنا بر اين، امور غريبه از وى به ظهور مى‌رسيد، چون شمشير بر شكم نهادن و آن را خم كردن. بنا بر اين، اجلاف عرب، مريد او شدند.[١]

او دعوت مهديانه خود را در واسط و عماره در حوالى سال ٨٤٠ ق آغاز كرد و گفت كه به زودى، تمام دنيا را تصرّف خواهد كرد. از آن جايى كه وى شاگرد ابن فهد حلّى بود، استاد، او را تكذيب نمود و حتّى فرمان به قتلش داد و اين خبر را به اطراف اعلام كرد. از قول برخى از احفاد او- كه بعدها در صدد تطهير جدّ خود برآمده‌اند- نقل شده كه آنها ادّعاى مهدويت او را انكار مى‌كردند و آنچه را در تاريخ غياثى آمده، به دليل سنّى بودن او قابل قبول نمى‌دانستند.[٢] البتّه در باره سال ظهور

[١]. أحسن التواريخ: ج ١ ص ٥٢٥. داستان، اين بوده كه ابن فهد، كتابى را كه مشتمل بر« فوائد عجيبه و غرائب خفيّه ظريفه» بوده، به كنيزش سپرد تا در آب فرات بيندازد؛ امّا سيّد محمّد بن فلاح، آن را به حيلت از چنگ وى به در آورد( ر. ك: تحفة الأزهار فى نسب أولاد الأئمّة الأطهار: ج ٣ ص ٢٣٧).

[٢]. ر. ك: تكملة أمل الآمل: ج ٥ ص ٧٩ ٨٠، رياض الفردوس: ص ٣٦٣- ٣٦٨.