پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥ - پايههاى برهان نظم

نايافتنى است. چرا كه كبراى آن هر چند در جاى خود ثابت است ولى صغراى آن دائماً جوانه مى‌زند و شاخ و برگ تازه مى‌آورد؛ زيرا هريك از اكتشافات علمى درباره اسرار آفرينش مصداق و صغرى تازه‌اى براى آن درست مى‌كند و به اين ترتيب هميشه تازه است و هر روز شكل جديدى به خود مى‌گيرد، و همدوش با پيشرفت علوم و دانش‌هاى بشرى پيشروى مى‌كند.

٤- برهان نظم انسان را به سير انفسى و آفاقى دعوت مى‌كند، و اين سير پر بركت هر روز سطح معرفت انسان را بالا مى‌برد و به انديشه او شكوفائى مى‌بخشد؛ به خصوص اينكه پايه‌هاى برهان نظم با زندگى انسان آميخته است و در هر گام با آن روبرو است؛ و مانند بعضى ديگر از استدلالات توحيدى نيست كه در كنار مسائل زندگى و بيرون آن قرار دارد.

٥- برهان نظم تنها برهانى است كه فلاسفه تجربى را كه منكر استدلالات خالص عقلى هستند مى‌تواند به خضوع وادارد؛ و حربه علم را كه در توجيه مادى‌گرى به آن متوسّل مى‌شوند بر ضد خود آنها به كار مى‌گيرد و از اين نظر بسيار كارساز است.

بنابراين جاى تعجب نيست اگر قرآن مجيد اكثريت قريب به اتفاق مباحث توحيدى خود را بر پايه آن قرار داده؛ ولى جاى تعجب است كه بعضى از پژوهندگان كه سخت تحت تأثير براهين ديگر (براهين خالص فلسفى) قرار دارند اهمّيّت فوق‌العاده اين برهان را ناديده گرفته‌اند؛ گوئى از امتيازات و اثرات عميق‌اش آگاهى كافى ندارند.

پايه‌هاى برهان نظم‌

اين برهان بر دو پايه اصلى قرار گرفته كه به اصطلاح صغرى و كبرائى به صورت شكل اول تشكيل مى‌دهد.

١- نظام دقيق و حساب شده‌اى بر عالم هستى حاكم است.

٢- هرجا نظام دقيق و حساب شده‌اى است ممكن نيست زائيده‌