پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٧ - مرغ، تسبيح خوان و من خاموش!

آيات و نشانه‌هاى قدرت و علم آفريدگار جهان‌اند.

در پايان آيه مى‌فرمايد: «او به آنچه انجام مى‌دهند آگاه است»: وَاللَّهُ عَلِيْمٌ بِما يَفْعَلُوْنَ‌

او همه اعمال و همه برنامه‌ها و تمامى نيازهاى آنان را مى‌داند. در اينكه چرا در اين آيه تنها روى گستردگى بال‌هاى پرندگان تكيه كرده‌ صافّات‌ همان گونه كه قبلًا هم اشاره كرديم شايد به خاطر آن است كه اين حالت عجيب‌تر و حيرت‌انگيزتر است كه بدون هيچگونه بال زدن بتواند با سرعت برفراز آسمان حركت كند.

اين احتمال نيز وجود دارد كه اشاره به پرندگانى باشد كه به صورت دسته جمعى به طرز حيرت‌انگيزى در آسمان حركت مى‌كنند. حركتى متشكل و منظم، و كاملًا هماهنگ، بى آنكه ظاهراً فرمانده و رهبرى داشته باشند.

در چهارمين و آخرين آيه مورد بحث، باز به نكته ديگرى از شگفتى‌هاى جهان پرندگان اشاره كرده؛ مى‌فرمايد: «هيچ جنبنده‌اى در زمين و هيچ پرنده‌اى كه با دو بال خود حركت مى‌كند نيست مگر اينكه امت‌هايى امثال شما هستند» وَ ما مِنْ دابَّةٍ فِى اْلأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيْرُ بِجَنا حَيْهِ الَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ‌

تعبير به‌ «أُمّمْ» جع‌ «امّت»، نشان مى‌دهد كه آنها نيز در عالم خود، عقل و شعورى دارند؛ و تعبير به‌ «امْثالُكُمْ»: «همانند شما» نيز اين معنى را تأكيد مى‌كند، چرا كه همانندى با انسان در مسأله درك و فهم و شعور دارد؛ و اين تأكيد مجدّدى است بر تفسيرى كه در آيه قبل آمده بود، كه آنها نيز براى خود، نيايش و تسبيحى آگاهانه دارند. [١]

قرائن موجود در پرندگان، و همچنين ساير حيوانات، اين معنى را تأييد مى‌كند كه داراى هوش و شعوراند.

[١]. مفسّران احتمالات زيادى در تفسير شباهت آنها به انسان داده‌اند كه آنچه در بالا آورديم مناسب‌تر به نظر مى‌رسد؛ هرچند در ميان اين احتمالات تضادى وجود ندارد. (به تفسير المنار، جلد ٧، صفحه ٣٩٢ و تفسير قرطبى، جلد ٤، ٢٤١٧ مراجعه فرمائيد.)