پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٢ - بر اين خوان نعمت چه دشمن چه دوست؟

به تعبير ديگر: براى فراهم شدن رزق و روزى هر انسان ده‌ها سبب دست به دست هم مى‌دهند كه يكى از آنها تلاش و كوشش انسان است. حتى قدرت بر تلاش و كوشش، و انگيزه آن را نيز خدا، داده است.

اينجا است كه انسان مى‌تواند از مسأله وسعت و تنگى روزى‌ها، پى به ذات پاك او ببرد. لذا در پايان آيه مى‌فرمايد: «در اين نشانه‌هايى است براى جمعيتى كه ايمان آورند»: انَّ فِى ذلِكَ لَاياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ‌.

آنها هستند كه به خاطر ايمانشان آمادگى براى پذيرش حق دارند، و هر روز با مشاهده اين صحنه‌ها، به ذات پاك او آشناتر مى‌شوند.

در حقيقت آيه فوق كه مضمون و محتوايش در ده مورد از قرآن مجيد تكرار شده است؛ شبيه همان مطلبى است كه از اميرمؤمنان على عليه السلام نقل شده كه مى‌فرمايد: «عَرَفْتُ اللَّهُ سُبْحانَهُ بِفَسْخِ الْعَزائِمِ وَ حَلِّ الْعُقُودِ وَ نَقْضِ الْهِمَمِ»: «من خداوند سبحان را از فسخ تصميم‌ها، و گشودن گره‌ها، و شكستن اراده‌ها شناختم!» [١]

و شبيه چيزى است كه بعضى از مفسّران نقل كرده‌اند كه از يكى از علماء سؤال شد، چه دليلى بر وجود خداوند يگانه دارى؟ گفت: سه دليل:

«ذُلُّ الْلَّبِيْبِ، وَ فَقْرُ اْلأَدِيْبِ وَ سُقْمُ الطَّبِيْبِ»: «ذلت و فروماندگى جمعى از عاقلان، و فقر جمعى از لايقان، و بيمارى طبيبان!» [٢]

تعبير به‌ اوَلَمْ يَرَواْ «آيا نديدند» اشاره به اين است كه اگر انسان كمى در زندگى مردم دقت كند اين تفاوت‌ها را به خوبى مشاهده مى‌كند.

ذكر اين نكته نيز لازم است كه ارتباط وسعت و تنگى روزى با مشيّت الهى به معنى مشيّتى است كه آميخته با حكمت است وگرنه نه در اينجا و نه در موارد ديگر او مشيتى بى‌حساب و بدون حكمت ندارد.

ضمناً تنگى روزى در اين آيه (و آيات دهگانه) فوق به معنى محروميت‌

[١]. نهج‌البلاغه، كلمات قصار، جمله ٢٥٠.

[٢]. روح البيان، جلد ٧، صفحه ٣٩.