پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٦ - بر اين خوان نعمت چه دشمن چه دوست؟

معنى گندم در مقابل جو استعمال شده است.)

در لسان العرب تصريح شده كه طعام اسم جامعى است براى تمام خوردنى‌ها، ولى هم او و هم راغب در مفردات تصريح كرده‌اند كه اين واژه گاهى در نوشيدنى‌ها نيز به كار مى‌رود، مانند: وَ مَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّى وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَهُوَ مِنىِ‌: «هركس از آن آب بنوشد از من نيست و هركس ننوشد از من است» [١]

خليل بن احمد در كتاب العين نيز مى‌گويد: در كلام عرب طعام غالباً به خصوص گندم گفته مى‌شود.- ولى ظاهراً اين به خاطر آن است كه غالباً غذاى اصلى نان است و آن را نيز از گندم درست مى‌كنند، و گرنه بسيارى از ارباب لغت تصريح كرده‌اند كه مفهوم طعام عام است- [٢] بعضى نيز گفته‌اند طعام به معنى خرما است. اين سخن نيز ظاهراً به خاطر همان است كه در آن عصر و محيط خرما يك غذاى اصلى بوده است.

تفسير و جمع‌بندى:

بر اين خوان نعمت چه دشمن چه دوست؟

كراراً گفته‌ايم مشكران عرب هرگز بت‌ها را خالق خود نمى‌دانستند؛ ولى معقتد بودند كه بت‌ها در تدبير اين جهان و حل مشكلات انسان‌ها و فراهم كردن مواهب براى آنها دخالت دارند؛ از اين جهت كه شفيعان درگاه خدا هستند، و يا از اين جهت كه تدبير اين جهان در اين قسمت‌ها به آنها واگذار شده! به همين دليل در آيات فوق براى نفى اين عقيده خرافى با تعبيرات مختلف روى اين مسأله تأكيد شده است كه خالق و رازق يكى است، و انواع روزى‌ها از ناحيه او است.

[١]. سوره بقره، آيه ٢٤٩.

[٢]. لسان العرب، مفردات، كتاب العين، و نهاية ابن اثير.