پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٠ - شرح مفردات

٩- «و زمين را گسترديم و در آن كوه‌هاى ثابتى افكنديم، و از هر گياه موزون در آن رويانديم- و در آن براى شما انواع وسائل زندگى قرار داديم، و همچنين براى كسانى كه شما نمى‌توانيد به آنها روزى دهيد.»

١٠- «خداوند شكافنده دانه و هسته است، زنده را از مرده خارج مى‌سازد، و مرده را از زنده، اين است خداى شما پس چگونه از حق منحرف مى‌شويد؟، اين اندازه‌گيرى خداوند تواناى دانا است.»

شرح مفردات:

«نَباتْ» در اصل به معنى هر نوع گياهى است كه از زمين مى‌رويد؛ خواه داراى ساقه باشد، مانند: درخت، يا بدون ساقه كه عرب به آن‌ «نجم» مى‌گويد.

ولى غالباً اين واژه در مورد گياهان بدون ساقه گفته مى‌شود، و در تعبيرات وسيع‌تر «نبات» به هر موجودى كه داراى نمو است؛ اعم از گياه و حيوان و انسان اطلاق مى‌گردد. [١]

«شَجَرْ» به معنى گياهانى است كه داراى ساقه است؛ و لذا در قرآن مجيد در مقابل‌ «نجم» كه به معنى گياهان بى‌ساقه است قرار گرفته: وَالنَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ‌: «و گياه و درخت براى او سجده مى‌كنند.» [٢]

در مقائيس اللّغه آمده است كه‌ «شجر» در اصل داراى دو معنى است: بلندى و ارتفاع، و تداخل اجزاء يك شى در يكديگر؛ و از آنجا كه درختان هم داراى ارتفاع‌اند، و هم شاخه‌هاى آنها در يكديگر وارد مى‌شود، «شجر» به آنها اطلاق شده است و «مُشاجِرَة» به معنى نزاع و اختلاف و گفتگو است؛ چرا كه سخنان طرفين در يكديگر تداخل مى‌كند.

ولى بعضى معتقدند كه اصل اين مادّه به معنى چيزى است كه نمو دارد و بالا

[١]. «نبات» معنى مصدرى، و اسم مصدرى هر دو دارد.

[٢]. سوره الرحمن، آيه ٦.