پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢ - 2- معاندان لجوج

١- انگيزه عقلى مذهب در روايات اسلامى‌

١- در حديثى از امام موسى بن جعفر عليه السلام آمده است كه يكى از يارانش از آن حضرت درباره‌ «ضُعَفاء» (مُسْتَضْعَفِيْن) سؤال كرد؛ امام عليه السلام در پاسخ چنين نوشت: «الضَّعِيفُ مَنْ لَمْ تُرْفَعْ الَيْهِ حُجَّةٌ، وَلَمْ يَعْرِف الْاخْتِلافَ، فَاذا عَرَفَ الْاخْتِلافَ فَلْيَسَ بِمُسْتَضْعَفٍ:» «مستضعف كسى است كه دليلى براى او اقامه نشده و از اختلاف (درباره دين و مذهب) آگاهى نيافته؛ هنگامى كه از وجود اختلاف با خبر شد ديگر مستضعف نيست!» [١]

٢- همين معنى از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «مَنْ عَرَفَ اخْتِلافَ النّاسِ فَلَيْسَ بِمُسْتَضْعَفٍ» «كسى كه اختلاف مردم را بداند مستضعف نيست.» [٢]

اشاره به اينكه هنگامى كه انسان از وجود اختلاف با خبر شد عقل او را وادار به تحقيق و مطالعه مى‌كند؛ و در اين هنگام مستضعف محسوب نمى‌شود.

البته منظور از مستضعف در اينجا همان مستضعف فكرى است؛ كه گاه ما او را جاهل قاصر مى‌ناميم.

٣- در حديث ديگرى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم آمده است: «أَرْبَعَةٌ تَلْزَمُ كُلَّ ذِىْ حِجَى‌ وَ عَقلٍ مِن أُمَّتِىْ قِيْلَ يا رَسُوْلَ اللَّهِ! ما هنَّ؟ قال: اسْتِماعُ الْعِلْمِ وَ حِفْظُهُ وَ نَشْرُهُ وَ الْعَمَلُ بِهِ»: «چهار چيز است كه براى هر صاحب خرد و عقلى از امت من لازم است: گوش فرا دادن به علم و دانش، و حفظ، و نشر، و عمل به آن» [٣]

به اين ترتيب پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم استماع و تحقيق را از آثار و نشانه‌هاى عقل و درايت شمرده است.

٢- معاندان لجوج‌

هميشه در برابر افراد آزاده‌اى كه تحقيق از حق را وظيفه عقلانى خود

[١]. اصول كافى، جلد ٢، صفحه ٤٠٦ حديث ١١ (باب المستضعف)

[٢]. همان مدرك، حديث ١٠.

[٣]. تحف العقول، مواعظ النبى، صفحه ٤٠.