پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٥ - در عالم حيوانات چه خبر است؟

درباره‌ ذَلَّلَناها (ما چهار پايان را رام و ذليل انسان ساختيم) بحث جالبى داريم كه در بخش توضيحات به خواست خدا خواهد آمد.

نهمين آيه مورد بحث، نيز در سلك آيات مربوط به خداشناسى، و توحيد است چرا كه در آيات قبل مى‌فرمايد: اگر از آنها سؤال كنى، خالق زمين و آسمان‌ها كيست؟ مى‌گويند: خالق آنها خداوند قادر و دانا است. سپس به معرفى خداوند قادر و دانا پرداخته، مى‌گويد: او كسى است كه از آسمان، آبى نازل كرد و به وسيله آن، زمين مرده را زنده فرموده. سپس در آيه مورد بحث مى‌افزايد: «و او كسى است كه تمام جفت‌ها را آفريد»: والّذِىْ خَلَقَ اْلأَزْواجَ كُلَّها

چنين به نظر مى‌رسد كه منظور از «ازواج» در اينجا جفت‌هاى نر و مادّه از حيوانات و جانوران است؛ به خصوص كه بعد از آن نيز مى‌افزايد: «و خداوند براى شما از كشتى‌ها و چهارپايان، وسيله سوارى قرارداد» (كشتى در درياها و چهارپايان در خشكى‌ وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ الْفُلْكِ وَ اْلأَنْعامِ ما تَرْكَبُوْنَ‌

به اين ترتيب، ذكر «انعام»، بعد از «ازواج»، از قبيل ذكر خاص بعد از عام است.

ولى جمعى از مفسّران معتقدند كه‌ «ازواج» در اينجا اشاره به اصناف مختلف موجودات است؛ اعم از حيوان و گياه و جماد، چرا كه هريك جنس مخالفى دارد. در حيوانات و گياهان، نر و ماده، و در غير آنها نور و ظلمت، آسمان و زمين، خورشيد و ماه، خشك وتر، حتّى در درون افكار انسان نيز خير و شر، كفر و ايمان، تقوى و فجور، و مانند آنها موجود است. تنها وجودى كه هيچگونه دوگانگى در ذات مقدّس‌اش راه ندارد، و از هر نظر يكتا و يگانه است، ذات پاك خدا است. ولى تفسير اوّل به قرينه‌اى كه گفتيم صحيح‌تر به نظر مى‌رسد.