پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٨ - روح اجتماعى بشر يكى از بزرگترين مواهب الهى

تحقق چيزى نيز اطلاق مى‌شود. (و هر دو معنى قريب يكديگر است) واژه‌ «وَدّ» (بر وزن حَدّ) نام يكى از بت‌هاى عصر جاهليت است، كه به خاطر علاقه شديدى كه به آن داشتند، يا اينكه تصوّر مى‌كردند ميان آن بت و خداوند مودّتى وجود دارد اين واژه را استعمال مى‌كردند، اين واژه به ميخ نيز اطلاق مى‌شود، حتى بعضى گفته‌اند واژه‌ «وَتَدْ» كه در لغت عرب معنى ميخ را مى‌دهد از همين ريشه‌ «وُدّ» گرفته شده است؛ چرا كه ميخ‌ها سخت به ديوار يا اشياء ديگر مى‌چسبند، و از اين نظر شباهتى با مفهوم محبت دارند! [١]

«رَحْمَتْ» به معنى حالت نرمشى است كه در قلب انسان پيدا مى‌شود و او را براى نيكى كردن نسبت به كسى كه مورد ترحّم است متمايل مى‌كند؛ و مسلّماً هنگامى كه در مورد خداوند به كار مى‌رود به معنى انعام و بخشش و احسان است.

در اينكه در ميان اين دو (مودّت و رحمت) در آيه مورد بحث چه تفاوتى است؟ مفسّران احتمالات متعدّدى داده‌اند، و مى‌توان گفت جامع ميان همه آنها اين است كه‌ «مودّت» در جائى گفته مى‌شود كه جنبه متقابل دارد؛ مانند: محبّتى كه در ميان زن و مرد يا دو برادر وجود دارد كه هريك را وادار به خدمت نسبت به ديگرى مى‌كند، ولى‌ «رحمت» يك جانبه و ايثارگرانه است؛ مانند رابطه محبتى كه ميان پدر و مادر و فرزندان خردسال، و يا يكى از دو همسر نسبت به ديگرى به هنگامى كه از كار افتاده و ناتوان شده است.

در اينجا نكته مهمّى نهفته شده، و آن اين است كه در زندگى زناشويى و همچنين در زندگى اجتماعى به طور كلّى بايد دو گونه رابطه معنوى برقرار باشد: نخست رابطه‌اى كه به شكل خدمات متقابل جلوه‌گر مى‌شود، و هر فرد يا هر قشرى نسبت به افراد و قشرهاى ديگر خدمت متقابل دارد.

ديگر خدمات بلاعوض است، چرا كه هميشه در جوامع انسانى يا در خانواده‌ها كه جامعه كوچك است؛ افرادى خردسال يا ضعيف و از كار افتاده‌

[١]. مفردات راغب، مادّه‌ «وُدّ».