پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٩ - روح اجتماعى بشر يكى از بزرگترين مواهب الهى

وجود دارند كه اگر بخواهند در انتظار خدمات متقابل بنشينند بايد هميشه محروم بمانند. اينجا است كه برنامه‌ «مودت» جاى خود را به‌ «رحمت» مى‌دهد، و خدمات ايثارگرانه به جاى خدمات متقابل مى‌نشيند؛ و چه لطيف است اين تعبير قرآنى و محتواى آن كه هرگز جوامع انسانى بدون به كار بستن آن روى آرامش و آسايش را نخواهند ديد.

دوّمين آيه مورد بحث همان حقيقتى را بازگو مى‌كند كه در آيه قبل آمده؛ با اين تفاوت كه مى‌گويد: «او كسى است كه همه شما را از نفس واحدى آفريد و همسرش را نيز از جنس او قرار داد تا در كنار آن آرامش بيابد»: هُوَ الَّذِىْ خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها لِيَسْكُنَ الَيْها

منظور از «نَفْسِ واحِدَة» به عقيده بسيارى از از مفسّران حضرت آدم عليه السلام است؛ [١] و تعبيراتى در ذيل آيه آمده كه از آن بوى شرك استشمام مى‌شود و مسلّماً نه به معنى شرك در اعتقاد است، و نه در عبادت؛ بلكه ممكن است منظور از آن تمايل آدم به فرزندانش بوده باشد، تمايلى كه گاه در لحظه زودگذر انسان را به خود جلب و جذب كرده و از غير آنها غافل مى‌سازد.

اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد از «نفس واحدة» واحد نوعى باشد؛ يعنى همه شما را از نوع واحدى آفريده.

منظور از جمله‌ «جَعَلَ مِنْها زَوْجَها» اين نيست كه همسر آدم (حوا) از جزئى از بدن او آفريده شد؛ چنانكه در روايت مجعولى نقل شده كه حوا از دنده چپ آدم آفريده شد، و به همين دليل تعداد دنده‌هاى چپ در مردان يكى كمتر از طرف راست است، زيرا مسلّم است كه تعداد دنده‌ها در دو طرف انسان هيچ تفاوتى با هم ندارد، و امتحان آن آسان است، بلكه منظور اين است. همسر آدم را از جنس او آفريد، تا جاذبه جنسيّت در ميان آنها برقرار باشد، نه از يك جنس‌

[١]. مجمع البيان، جلد ٤، صفحه ٥٠٨، فخررازى، جلد ١٥، صفحه ٨٥، روح‌البيان، جلد ٣، صفحه ٢٠٩٤، الميزان، جلد ٨، صفحه ٣٩١ و در تفسير قرطبى اين معنى از جمهور مفسّرين نقل شده است. (جلد ٤، صفحه ٢٧٧٣).