پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٨ - بر اين خوان نعمت چه دشمن چه دوست؟

وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ مُبارَكاً فَأَنْبَتْنا بِهِ جَنّاتٍ و حَبَّ الحَصيدِ

«و نيز نخل‌هاى بلند قامتى كه ميوه‌هاى متراكم دارد»: وَ النَّخْلَ باسِقاتٍ لَها طَلْعٌ نَضِيْدٌ [١]

«و همه أينها براى روزى بندگان است»: رِزْقاً لِلْعِبادِ

در واقع در اين آيه، به طور عمده، تكيه بر ميوه‌ها و دانه‌هاى غذائى شده كه مهمترين و سالم‌ترين بخش از مواد غذائى انسان‌ها را تشكيل مى‌دهد؛ و در ميان ميوه‌ها، روى خرما بالخصوص تكيه شده، به خاطر اهمّيّت فوق‌العاده غذائى آن، كه در جاى خود مشروحاً پيرامون آن، بحث كرده‌ايم. [٢]

قابل توجّه اينكه: بعضى از مفسّران معتقدند؛ تكيه قرآن روى اين سه قسمت ارزاق به خاطر ويژگى‌هايى است كه هر كدام جداگانه دارد. زيرا بخشى از گياهان‌اند كه همه ساله ثمر مى‌دهند، بى‌آنكه نياز به بذر افشانى داشته باشند، مانند انواع درختان ميوه، و بعضى همه سال نياز به بذر افشانى دارند؛ مانند دانه‌هاى غذائى (همچون گندم و جو و برنج و ذرّت) و بعضى واسطه‌اى ميان اين دو هستند؛ مانند درخت نخل كه اصل آن، ثابت است ولى هر سال نياز به گرده افشانى دارد، به اين گونه كه گرده‌هاى نر را بر مى‌دارند و بر ثمره درخت مادّه مى‌پاشند تا كاملًا بارور گردد؛ البته بدون آن هم ممكن است بارور شود (بوسيله بادها و حشرات) ولى مطمئناً پر بار نخواهد بود.

اين نكته نيز قابل توجّه است كه تعبير در «رزقاً لِلعِباد» [٣]، اشاره لطيفى به‌ اين حقيقت است كه بايد از نعمت‌هاى الهى در مسير بندگى و عبادت خدا استفاده كرد و اين موجودات همه سرگشته و فرمانبردار انسان‌اند تا رزقى به كف آرد و به غفلت نخورد. و به گفته شاعر:

[١]. «حصيد» به معنى درو شده (يا قابل درو) است، و «باسقات» جمع‌ «باسقة» به معنى بلند، و «طلع» به معنى ثمره درخت خرما در آغاز پيدايش، و «نضيد» به معنى متراكم و انبوه است كه مخصوصاً در ميوه درخت نخل يعنى خرما، اعجاب‌انگيز مى‌باشد.

[٢]. به تفسير نمونه، جلد ١٣، صفحه ٤٧، ذيل آيه ٢٥ سوره مريم مراجعه شود.

[٣]. منصبو بودن‌ «رزقاً» به خاطر اين است كه مفعول له مى‌باشد؛ و احتمال مفعول مطلق ياحال بودن بسيار بعيد است.