پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩١ - آيا سايه هم نعمت بزرگى است؟

وجود مى‌آورند؛ مانند: كوه‌ها، درختان، ابرها، سقف و ديوار خانه‌ها. [١]

بدون شك اگر همه اشياء- چنانكه قبلًا نيز اشاره شد- مانند بلور شفّاف و درخشنده بود، و سايه‌اى در عالم وجود نداشت؛ زندگى براى انسان مرگ‌بار بود.

در ادامه آيه به نعمت‌هاى ديگرى اشاره مى‌كند كه در واقع مكمّل وجود سايه‌اند؛ مانند پناهگاه‌هايى كه در كوه‌ها به صورت غارها و شكاف‌هاى كوه آفريده شده است؛ و همچنين لباس‌هايى كه انسان را از حرارت سوزان آفتاب مى‌پوشاند، و يا در ميدان جنگ (مانند زره) جلو ضربات دشمن را مى‌گيرد وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْجِبالِ أَكْناناً وَجَعَلَ لَكُمْ سَرابِيْلَ تَقِيْكُمُ الْحَرَّ وَ سَرابِيْلَ تَقِيْكُمْ بَأْسَكُمْ‌ [٢]

در اينكه چرا در آيه فوق لباس را فقط به عنوان پوششى در برابر گرما ذكر كرده؛ بى‌آنكه اشاره‌اى به سرما كند؟ بعضى از مفسّران گفته‌اند: به خاطر آن است كه در مناطقى كه اين آيات نازل شد مسأله گرما بيشتر مطرح بود، يا اينكه خطرات گرمازدگى و سوختگى در مقابل آفتاب بيشتر و سريعتر است، در حالى كه طرق دفاع انسان در مقابل سرما بيشتر مى‌باشد.

ولى نبايد فراموش كرد كه در ادبيات عرب، در بسيارى از موارد هنگامى كه مى‌خواهند به دو ضد اشاره كنند؛ يكى را براى اختصار حذف كرده و تنها يكى را ذكر مى‌كنند و اين مطلب نظائر فراوانى دارد.

قابل توجّه اينكه در پايان اين آيه بعد از ذكر اين نعمت‌هاى سه گانه (سايه‌ها، مسكن‌ها، و لباس‌ها) مى‌گويد: «اينگونه خداوند نعمت‌هايش را بر شما تمام مى‌كند تا در برابر فرمان او تسليم شويد» كَذلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُوْنَ‌

[١]. روح المعانى، جلد ١٤، صفحه ١٨٦، و قرطبى، جلد ٦، صفحه ٣٧٧٥.

[٢]. «سَرابيل» جمع‌ «سِربال» (بر وزن مِثقال) بعضى آن را به هرگونه لباس تفسير كرده‌اند؛ و بعضى آن را به معنى پيراهن مى‌دانند. (همچنين زره كه مانند پيراهن در تن مى‌كنند) ولى معنى اول در اينجا مناسب‌تر است.