پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٥ - نقش فوقالعاده ابزار شناخت

خداوند است. يعنى آيات آفاقى و انفسى را به آنها نشان مى‌دهيم تا حقانيّت خداوند بر آنها آشكار شود.

تعبير به آيات، از يك سو، و تعبير به‌ «آفاق» و «انفس»، از سوى ديگر، و آيه بعد از آن كه از توحيد، سخن مى‌گويد؛ همگى شواهدى براى اين تفسير، محسوب مى‌شود. ضمناً اين آيه هماهنگ با آيات متعدّد ديگرى از قرآن مجيد است كه نشانه‌هاى خدا را در پهنه آفرينش و وجود انسان ارائه مى‌كند، مانند:

وَ فى اْلأَرْضِ آياتٌ لِلْمُوْقِنِيْنَ وَ فِى أَنْفُسِهِمْ أَفَلا يُبْصِرُوْنَ:: «در زمين نشانه‌هاى خدا است براى مؤمنان و در وجود خود آنها نيز نشانه‌هايى است، آيا نمى‌بينند» [١]

در تفسير على بن ابراهيم نيز همين معنى ذكر شده، هرچند در بعضى از روايات ضمير «انّه» ناظر به حضرت مهدى عليه السلام معرّفى شده است؛ ولى ظاهراً اين تفسير از بطون آيات است. (جمع ميان تفاسير نيز ممكن است.)

به هر حال در هريك از اينها بنگريم آثار علم و قدرت او را مى‌بنيم، و به قول شاعر: «هر گياهى كه از زمين رويد- وحده لا شريك له گويد» و «دل هر ذره را كه بشكافيم- آفتابش در ميان ببينيم.»

تعبير به‌ «سَنُرِيْهِمْ» «پيوسته به آنها نشان مى‌دهيم»- با توجّه به اينكه فعل مضارع در اينگونه موارد به معنى استمرار است- اشاره لطيفى به اين حقيقت است كه هر روزى كه از عمر انسان مى‌گذرد حقايق تازه‌اى از اين جهان بر او كشف مى‌شود، و رازهاى جديدى گشوده مى‌گردد. هر روز دانشمندان در آزمايشگاه‌ها و كتابخانه‌هاى خود به كشف جديدى مى‌رسند، و آيات تازه‌اى از آيات الهى فاش مى‌شود، و مسلّماً اگر ميليون‌ها سال بر عمر بشر بگذرد اين مسأله همچنان تداوم خواهد داشت؛ و چه عجيب است جهان پهناور آفرينش، و چه بزرگ است آفريدگار آن!

تازه اين كهنه كتابى است كه به اصطلاح اول و آخرش افتاده، و ما از

[١]. سوره ذاريات، آيات ٢٠ و ٢١.