پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٣ - آيا جامعه هم روح دارد؟

مهربانند.»

آنچه در اينجا مورد توجّه ما است تعبير به‌ «هُوَ الَّذِى» در آغاز آيه است، كه خدا را با مسأله يارى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و تأليف قلوب مؤمنان معرّفى مى‌كند و اينها را از نشانه‌هاى وجود حق مى‌شمرد. الفتى كه مافوق همه الفت‌ها است؛ و حتّى برتر از پيوندهاى نسبى و سببى و خويشاوندى است، و لذا پيوندهاى قبيلگى كه در عصر جاهليت، به خاطر تعصّب‌هاى شديد، قوى‌ترين پيوند موجود در جامعه عرب بود، تحت الشّعاع پيوند ايمان و تقوى قرار گرفت، و به گونه‌اى باور نكردنى، بر همه پيوندها و الفت‌هاى ديگر تسلّط يافت، و آثار اين الفت روحانى و معنوى در تمام زندگى فردى و اجتماعى آنها نمايان گشت، و به سرعت، جهان در برابر عظمت آنان سر فرود آورد.

توضيحات‌

آيا جامعه هم روح دارد؟

جانداران بر دو گونه‌اند: غالب آنها به صورت فردى زندگى مى‌كنند حتى صورت كوچك زندگى اجتماعى، يعنى زندگى خانوادگى در ميان آنها نيست.

بعضى از آنها يك گام بيشتر گذارده و با جفت خود زندگى مشتركى دارند؛ ولى در اين ميان انواع كمى از حيوانات هستند كه به صورت گروهى زندگى مى‌كنند؛ و بعضى از آنها نسبت به خود تمدّن پيشرفته‌اى دارند؛ مانند: زنبوران عسل، مورچه‌ها، موريانه‌ها و بعضى ديگر از حيوانات.

ولى اين گروه (حيوانات اجتماعى) نيز داراى دو نوع كمبودند: نخست اينكه هرگز گروه‌هاى مختلف (مانند زنبوران دو تا چند كندو) ممكن نيست با هم زندگى مشتركى داشته باشند. ديگر اينكه زندگى اجتماعى آنها همواره به صورت يكنواخت است؛ يعنى زنبوران عسل امروز همانگونه زندگى مى‌كنند كه در يك ميليون سال قبل زندگى داشتند.