پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٩ - بلند آسمان، آيت حق بود!

مى‌فرمايد: «ولى اكثر مردم نمى‌دانند» وَلكِنَّ أَكْثَرَ الناّسِ لا يَعْلَمُوْنَ‌ [١]

در نهمين آيه يك دوره درس توحيد و خداشناسى در يك استفهام انكارى جمع شده است؛ مى‌گويد: «آيا در وجود خداوندى كه خالق و شكافنده آسمان و زمين است شك و ترديد وجود دارد؟»: أَفِى اللَّهِ شَكٌّ فاطِرِ السَّمواتِ وَ اْلأَرْضِ‌

جالب اينكه‌ «فاطر» در اصل به معنى شكافنده است و به كار گرفتن اين تعبير يا به خاطر اين است كه به هنگام خلقت آسمان‌ها و زمين گوئى پرده تاريك عدم شكافته شد، و نور هستى و وجود آسمان‌ها و زمين آشكار گشت، و يا اشاره به چيزى است كه امروز در ميان دانشمندان فلكى معروف است كه تمام اين كرات و منظومه‌ها روز نخست به صورت يك توده بزرگ به هم پيوسته بود كه بر اثر حركت به دور خود و نيروى گريز از مركز شكافته شد، و قطعاتى از آن به خارج پرتاب گشت و منظومه‌ها و كهكشان‌ها و ثوابت و سيّارات به وجود آمد. [٢] به هر حال مخاطب در اين آيه خواه مشركان باشند، و يا منكران وجود خدا، و يا هر دو؛ اين حقيقت از آيه استفاده مى‌شود كه دقت در آفرينش آسمان و زمين كافى است كه هرگونه شك و ترديد را در وجود خداوند و وحدانيت و قدرت او از دل انسان برچيند.

[١]. در اينكه مفعول‌ «لا يَعْلمُوْن» (نمى‌دانند) چيست؟ احتمالات مختلفى داده شده است: نخست اينكه: مردم عظمت آنها را نسبت به انسان نمى‌دانند، ديگر اينكه از قدرت بى‌پايان حق بى‌خبرند، سوم اينكه: توانائى او را بر مسأله معاد نمى‌دانند، يا اينكه مى‌دانند و چون مطابق علمشان گام بر نمى‌دارند در حكم جاهل و نادان‌اند (ولى بعيد نيست كه تمام معانى سه گانه اول در آيه جمع باشد؛ همانگونه كه گفته‌اند حذف متعلّق دليل بر عموم است.)

[٢]. راغب در مفردات مى‌گويد: «فَطْر» (بر وزن سَتْر) به معنى شكافتن از طول است، و سپس‌به معنى ايجاد و ابداع آمده است. «فطر» (بر وزن متر) به معنى افطار كردن و ترك روزه است، گوئى روزه شكافته مى‌شود و «فِطْرَت» به معنى خلق نيز از همين مادّه گرفته شده‌است.