پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٣ - بلند آسمان، آيت حق بود!

نيرومند، داشتن تعقّل، علم، و ايمان) زمينه‌اى براى معرفت بيشتر و آگاهى از آيات الهى است، همانگونه كه در بحث منابع و زمينه‌هاى معرفت در جلد اول اين تفسير مشروحاً ذكر شده است.

اين نكته نيز قابل توجّه است كه قرآن‌ «أُوْلُوا اْلأَلْباب» را كه با مشاهده آفرينش آسمان‌ها و زمين، درهاى معرفت و شناسائى خداوند به روى آنها گشوده مى‌شود؛ چنين معرفى مى‌كند: الَّذِيْنَ يَذْكُرُوْنَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوْداً وَ عَلَى‌ جُنُوْبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُوْنَ فى‌ خَلْقِ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا: «آنها كسانى هستند كه خدا را در حال ايستاده، و نشسته، و هنگامى كه بر پهلو خوابيده‌اند، ياد مى‌كنند، و در آفرينش آسمان و زمين مى‌انديشند، و مى‌گويند پروردگار! اينها را بيهوده نيافريده‌اى»؟ [١]

يعنى از يك‌سو ذكر خدا، و از سوى ديگر انديشه، و از سوى سوّم توجّه به هدف آفرينش، آنها را به عظمت پروردگار رهنمون مى‌گردد. بنابراين دانشمندان بزرگ علوم طبيعى كه تمام اين ريزه كارى‌ها را مى‌بينند و به خدا راه نمى‌يابند، به خاطر آن است كه تنها در مطالعه معلول و مخلوق متوقّف مى‌شوند و ذكر و فكرى در باره علّت العلل و خالق و هدف آفرينش ندارند.

در آيه دوّم، مسأله آفرينش آسمان‌ها و زمين را همچون آيه اول در كنار اختلاف ليل و نهار،- يعنى آمد و شد شب و روز يا تفاوت تدريجى اين دو در فصول سال- قرار داده است؛ كه اين خود يكى از پديده‌هاى مهم آسمانى و زمينى است و چنان نظام دقيقى بر اين پديده، حاكم است كه از ساليان دراز، پيش از وقوع آنها مى‌توان لحظه دقيق طلوع و غروب آفتاب، و اندازه دقيق شب و روز را در هر فصل و هر موقع از سال، و براى هر نقطه از نقاط روى زمين، تعيين كرد؛ و مى‌دانيم هر جا نظم دقيقى است، علم و عقل و دانش مهمّى، پشت سر آن قرار دارد.

[١]. سوره آل‌عمران، آيه ١٩١.