پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩ - شكر منعم نردبان معرفة اللَّه

به همه آنها است. دستور مى‌دهد «از آنچه خدا به شما روزى كرده حلال و پاكيزه بخوريد و شكر نعمت‌هاى او را بجا آوريد»: فَكُلُوا مِمّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلالًا طَيِّباً وَ اشْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّه‌ و قابل توجّه اينكه در آخر آيه مى‌افزايد: «اگر شما او را پرستش مى‌كنيد» انْ كُنْتُمْ ايّاهُ تَعْبُدُوْنَ‌

بعضى گفته‌اند اين قضيه شرطيه به خاطر آن است كه آنها كه خداپرست نيستند اصلًا شكر نعمت او را بجا نمى‌آورند؛ و به اصطلاح سالبه به انتفاء موضوع است.

اين احتمال نيز داده شده كه جزاى اين قضيه شرطيه همان جمله‌ فَكُلُوا مِمّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ ... است كه قبلًا آمده است. يعنى اين روزى‌ها در صورتى براى شما حلال و طيب است كه بنده و مطيع فرمان خدا باشيد؛ زيرا تمامى نعمت‌هاى اين جهان براى انسان مؤمن آفريده شده است، همانگونه كه باغبان وقتى به بوته گل آب را مى‌دهد به خاطر گل‌ها است، نه به خاطر خارها هرچند آنها نيز از آن استفاده مى‌كنند.

تفسير سومى نيز ذكر كرده‌اند و آن اينكه خطاب به بت‌پرستان است كه اگر مى‌خواهيد عبادت كنيد كسى را عبادت كنيد كه ولى نعمت شما است؛ چرا بت‌ها را پرستش مى‌كنيد كه هيچ نقشى ندارند. [١]

جمع ميان اين تفاسير نيز بعيد نيست؛ چرا كه مخاطب ظاهراً همه مؤمنان و كافران هستند هرچند آيات قبل و بعد نشان مى‌دهد كه روى سخن بيشتر به كفّار است.

به هر حال رابطه ميان نعمت، و شكر، و عبادت، و سپس معرفت معبود، و ولى نعمت، از اين آيه به خوبى روشن مى‌شود.

به اين ترتيب به دومين انگيزه معرفة اللَّه پى مى‌بريم كه مسأله شكر منعم است.

[١]. تفسير كشّاف، جلد ٢، صفحه ٦٤٠، تفسير آخر به عنوان يك احتمال در تفسير الميزان و روح المعانى ذيل آيات مورد بحث نقل شده.