پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦ - شكر منعم نردبان معرفة اللَّه

بخوريد، و شكر نعمت خدا را بجاى آوريد اگر او را مى‌پرستيد.»

تفسير و جمع‌بندى‌

شكر منعم نردبان معرفة اللَّه‌

نخستين آيه سخن از مهم‌ترين نعمت‌هاى الهى مى‌گويد تا حسّ شكرگزارى انسان‌ها را برانگيزد؛ و از اين طريق آنها را به شناخت منعم دعوت كند. سخن از نعمت ابزار شناخت است؛ مثل چشم و گوش و عقل. مى‌فرمايد:

هنگامى كه از شكم مادران خارج شديد هيچ نمى‌دانستيد «و خداوند سه وسيله در اختيار شما قرار داد: گوش و چشم و عقل»: وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الأَبْصارَ وَ اْلأَفْئِدَةَ

از طريق گوش به علوم نقلى و دانش‌هاى ديگران آشنا مى‌شويد، از طريق چشم و مشاهده اسرار طبيعت و عجائب آفرينش به علوم تجربى و از طريق عقل به علوم عقلى و تحليل‌هاى منطقى.

گرچه در آيه، اين سه موضوع به وسيله‌ «واو» به يكديگر عطف شده و لزوماً معنى ترتيب را نمى‌رساند؛ ولى با اين حال بعيد نيست كه ترتيب طبيعى نيز چنين باشد. زيرا انسان مدّتى بعد از تولّد قدرت مشاهده و ديد را ندارد؛ و چون عادت به تاريكى كرده، از نور وحشت مى‌كند، و چشمانش را تا مدتى روى هم مى‌نهد، در حالى كه گوش نخستين آوازها را مى‌شنود، و روشن است كه قدرت عقلى و تميز و شعور بعد از شنوايى و بينايى در انسان زنده مى‌شود؛ به خصوص اينكه‌ «فُؤادْ» چنانكه ارباب لغت تصريح كرده‌اند به معنى «عقل پخته و عميق» است نه هر مرحله ساده‌اى از عقل؛ و مسلّماً چنين مطلبى بعداً به وجود مى‌آيد.

ضمناً آيه فوق مى‌تواند اشاره‌اى به اين حقيقت باشد كه رسيدن به كليّات عقليه بعد از علم به جزئيات از طريق حسّ است؛ و به هر حال آيه فوق تصريح مى‌كند كه هدف از بخشيدن اين نعمت‌ها تحريك حسّ شكرگزارى انسان‌ها