پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٢ - بركات و اسرار عجيب كوهها

قنات‌ها و نهرها.

اين تعبير ممكن است اشاره ظريفى به مسأله طرز تشكيل كوه‌ها و پيدايش آنها باشد كه علم امروز از آن پرده برداشته، و مى‌گويد كوه‌ها بر اثر عوامل مختلفى به وجود مى‌آيد: گاه به خاطر چين خوردگى‌هاى زمين و گاه بر اثر آتشفشان‌ها، و گاه نتيجه آبرفت‌هاى ناشى از باران است كه اطراف آن را مى‌شويد و با خود مى‌برد و قسمت محكم و پر صلابت بر جاى خود ثابت مى‌ماند.

در درون درياها نيز كوه‌هاى بسيارى از رسوبات حيوانات مانند مرجان‌ها به وجود مى‌آيد كه به آنها كوه‌ها و جزاير مرجانى مى‌گويند.

تمام اين معانى ممكن است در جمله‌ كَيْفَ نُصِبَتْ‌ «چگونه برپا و ثابت شده» جمع باشد.

در دوّمين بخش از آيات به عنوان بيان نعمت‌هاى الهى مى‌فرمايد: «آيا ما زمين را محل آرامش (شما) قرار نداديم، و كوه‌ها را ميخ‌هاى زمين»؟ ألَمْ نَجَعَل اْلأَرْضَ مِهاداً- وَ الْجِبالَ أَوْتاداً

«اوْتادْ» جمع‌ «وَتَد» (بر وزن حسد) به ميخ‌هاى بزرگ و محكم گفته مى‌شود؛ و بعضى آن را به ميخ‌هايى كه در زمين فرو مى‌كنند و طناب خيمه را به آن مى‌بندند تفسير كرده‌اند. [١]

در اينكه چگونه كوه‌ها به منزله ميخ‌هاى زمين است؟ تفسيرهاى متعدّدى وجود دارد: نخست اينكه امروز ثابت شده كوه‌ها ريشه‌هاى عظيمى در اعماق زمين دارند. اين ريشه‌ها به هم پيوسته و چون زرهى پوسته زمين را در بر گرفته و آن را در برابر فشارهاى ناشى از حرارت درونى حفظ مى‌كند؛ و اگر آنها نبودند سطح زمين آرام و قرار نداشت.

از اين گذشته همانگونه كه جاذبه ماه و خورشيد بر اقيانوس‌ها اثر مى‌گذارد،

[١]. تفسير مراغى، جلد ٣٠، صفحه ٤.