پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤ - اشاره

٢- انگيزه عاطفى‌

اشاره‌

ضرب المثلى است معروف كه انسان بنده احسان است‌ «الِانسانُ عَبِيْدُ الْاحْسانِ»

همين مطلب با كمى تفاوت در حديثى از اميرمؤمنان على عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «الْانسانُ عَبْدُ الْاحْسانِ» «انسان بنده احسان است» [١]

در حديث ديگرى از همان حضرت مى‌خوانيم: «بِاْلأِحْسانِ تُمْلَكُ الْقُلُوبُ»: بوسيله احسان قلب‌ها به تسخير انسان در مى‌آيد.» [٢]

باز در حديثى از همان حضرت عليه السلام آمده است: «وَ أَفْضِلْ عَلَى‌ مَنْ شِئْتَ تَكُنْ أَمِيْرَهُ»: «به هركس مى‌خواهى نيكى كن تا امير او باشى.» [٣]

ريشه همه اين مفاهيم در حديث پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است؛ كه فرمود: «انَّ اللَّهَ جَعَلَ قُلُوْبَ عِبادِهِ عَلَى حُبِّ مَنْ أَحْسَنَ الَيْها، وَ بُغْضِ مَنْ أَساءَ الَيْهَا»: «خداوند دل‌ها را در تسخير محبت كسى قرار داده كه به او نيكى كند، و بر بغض كسى قرار داده است كه به او بدى كند.» [٤]

خلاصه اين يك واقعيت است كه هركس به ديگرى خدمتى كند يا نعمتى بخشد عواطف او را متوجّه خود مى‌سازد؛ و به صاحب خدمت و نعمت علاقمند مى‌شود؛ ميل دارد او را كاملًا بشناسد و از او تشكر كند، و هر قدر اين نعمت مهم‌تر و فراگيرتر باشد تحريك عواطف به سوى منعم و شناخت او بيشتر است.

لذا علماى علم كلام عقائد از قديم‌ترين ايّام، مسأله شكر منعم را يكى از انگيزه‌هاى تحقيق پيرامون مذهب، و معرفة اللَّه شمرده‌اند.

ولى بايد توجّه داشت شكر منعم قبل از آنكه يك حكم عقلى باشد؛ يك‌

[١]. غررالحكم.

[٢]. غررالحكم.

[٣]. بحارالانوار، جلد ٧٧، صفحه ٤٢١ (چاپ آخوندى)

[٤]. تحف العقول، صفحه ٣٧ (بخش كلمات پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم)