پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٨ - عالم اسرارآميز جنين

را اشاره به آفرينش روح مى‌دانند كه در آيه قبل به شكل ديگرى بيان شده بود.

بعضى نيز «خلق» را اشاره به آفرينش روح، و جمله‌ «سوّى» را اشاره به تنظيم و تعديل اعضاء پيكر آدمى مى‌شمرند؛ و بعضى ديگر آن را به تعديل و تكميل تفسير كرده‌اند.

ولى ظاهر اين است كه تعبيرات آيه چنان جامع و وسيع است كه هرگونه آفرينش و تنظيم و تعديل و تكاملى را كه روى علقه تا هنگام وضع حمل، انجام مى‌گيرد؛ شامل مى‌شود. [١]

راغب در كتاب مفردات مى‌گويد: «تسويه» در جايى گفته مى‌شود كه چيزى را از افراط و تفريط، از نظر اندازه‌گيرى و كيفيّت، حفظ كند.

در سومين آيه روى نكته تازه ديگرى تكيه كرده و بعد از اشاره به آفرينش انسان از نطفه مى‌فرمايد: كار او به جائى مى‌رسد كه‌ خَصِيْمٌ مُبِيْن‌ (جدال كننده آشكار) مى‌شود.

براى اين تعبير، تفسيرهاى متعدّدى شده است: گاه گفته‌اند اشاره به دو مرحله ضعف و قوّت انسان است كه يك روز نطفه ناچيزى بود و روز ديگر آنچنان قوى و نيرومند مى‌گردد كه به پرخاشگرى برمى‌خيزد در برابر همه‌كس حتى در برابر اللَّه!

گاه گفته‌اند: اشاره به قوّه ناطقه و فهم و شعور انسان است كه اين نطفه ناچيز كارش به جائى مى‌رسد كه نه فقط سخن مى‌گويد؛ بلكه به استدلال‌ها و منطق‌هاى گوناگون و نيروى عقل مجهّز مى‌گردد، و مى‌دانيم پديده نطق و بيان و منطق و استدلال از مهمترين پديده‌هاى وجود انسان است.

گاه گفته مى‌شود اين تعبير اشاره به تنازع عجيبى است كه ميان سلّول‌هاى نر (اسپرماتوزئيد) براى تسلّط و تركيب با سلّول مادّه (اوول) واقع مى‌شود. زيرا هنگامى كه نطفه نر وارد رحم مى‌شود هزاران هزار اسپرم با سرعت زياد به‌

[١]. تفسير قرطبى، روح‌المعانى، فى ضلال القرآن، الميزان و فخررازى ذيل آيه مورد بحث.