پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٣ - نخستين آيات انفسى

آن اين است كه آدم از عصاره تمام خاك‌هاى روى زمين آفريده شده- و به همين دليل آثار همه را در وجود خود خلاصه كرده است- و اطلاق‌ «سليل» بر فرزند به خاطر آن است كه از عصاره وجود پدر و مادر حاصل مى‌شود.

«نُطْفَه» در اصل به معنى آب صاف است؛ و بعضى از اهل لغت آن را به معنى آب كم گرفته‌اند؛ و از آنجا كه آبى كه مبدأ پيدايش انسان است هم قليل است و هم تصفيه شده و عصاره تمام بدن، اين واژه بر آن اطلاق شده است. به مايعات جارى نيز «ناطِفْ» گفته مى‌شود.

«أَمْشاجْ» جمع‌ «مَشْج» (بر وزن نسج) به معنى شى‌ء مخلوط است و بعضى آن را جمع‌ «مشيج» دانسته‌اند، و از آنجا كه به هنگام انعقاد نطفه انسان، آب مرد و زن با يكديگر تركيب مى‌شود؛ اين واژه بر آن اطلاق شده است.

در لسان العرب آمده است كه اين مادّه در اصل به معنى دو رنگ مختلف است كه به هم آميخته شود. (سپس به اشياء مختلفى كه به هم آميخته مى‌شود اطلاق شده است.)

آفرينش انسان از «امشاج» مى‌تواند اشاره به مواد مختلفى باشد كه نطفه از آن تركيب شده؛ و يا استعدادهاى گوناگونى كه از طريق عامل وراثت و غير آن در نطفه جمع مى‌شود، و يا اشاره به همه اين اختلاطها است.

تفسير و جمع بندى‌

نخستين آيات انفسى‌

قرآن مجيد درباره آغاز پيدايش انسان تعبيرات گوناگونى دارد. در نخستين آيه مورد بحث مى‌گويد: «يكى از نشانه‌هاى او اين است كه شما را از خاك آفريد» وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ‌

در چهارمين آيه مى‌فرمايد: «آفرينش انسان را از گل قرار داديم» وَبَدَأَ خَلْقَ الْانْسانِ مِنْ طِيْنٍ‌

در سومين آيه مى‌گويد: «انسان را از عصاره‌اى از گل آفريديم» وَلَقَدْ خَلَقْنَا