پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨٢ - از كشور زنبوران عسل ديدن كنيم

تعبيرات آيه به خوبى نشان مى‌دهد كه اين خانه سازى يك خانه سازى ساده نيست وگرنه قرآن از آن تعبير به وحى نمى‌كرد؛ و به زودى خواهيم ديد مطلب همين گونه است.

در آيه دوم به سراغ عسل سازى زنبوران رفته؛ مى‌افزايد: «خداوند در وحى خود به او دستور داد كه از تمام ميوه‌ها بخور»: ثُمَّ كُلِى مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ‌

«و براى پيدا كردن شهد شيرين، طرقى را كه پروردگارت در برابر تو خاضع و منقاد و مسخّر ساخته است طى كن» فَاسْلُكِى سُبُلَ رَبِّكِ ذُلَلًا

«سُبُل» جمع‌ «سبيله» به معنى راه آسان است. (چنانكه راغب در كتاب مفردات آورده است.)

در اينكه منظور از اين راه‌ها در آيه فوق، چيست؟ مفسّران احتمالات گوناگونى داده‌اند.

بعضى گفته‌اند: منظور، راه‌هايى است كه زنبوران عسل، به سوى گل‌ها طى مى‌كنند؛ و تعبير به‌ «ذلَل» (جمع‌ «ذلول» به معنى تسليم و رام) [١] نشان مى‌دهد كه اين راه‌ها چنان دقيق تعيين مى‌شود، كه پيمودن آن، براى زنبوران سهل و ساده است.

مطالعات زنبور شناسان امروز نيز، اين معنى را تأييد مى‌كند. آنها مى‌گويند:

هنگام صبح گروهى از زنبوران كه مأمور شناسائى محل گل‌ها هستند از كندو بيرون آمده، و پس از كشف مناطق پر گل به كندو باز مى‌گردند؛ و آدرس دقيق آن محل را به طرز مرموز و شگفت‌انگيزى دقيقاً در اختيار ديگران مى‌گذارند؛ و گاه از طريق نشانه‌گذارى در مسير راه به وسيله موادّى كه بوهاى مخصوصى دارد، چنان مسير را مشخص مى‌كنند كه هيچ زنبورى سرگردان نشود.

بعضى نيز گفته‌اند: منظور راه‌هاى بازگشت به كندو است. چرا كه گاهى‌

[١]. «ذُللًا» ممكن است حال براى‌ «سبل» باشد، يا براى‌ «نحل». احتمال اوّل صحيح‌تر به نظرمى‌رسد.