پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٦ - مرغ، تسبيح خوان و من خاموش!

الطَّيْرُ صافّاتٍ‌

پرندگانى كه صف در صف بر فراز آسمان در حركت‌اند و چنان شكوه و عظمت و زيبائى دارند كه چشم هرگز از مشاهده آنها خسته نمى‌شود. در چنان صفوفى حركت مى‌كنند و اشكال مختلف هندسى بر صفحه آسمان ترسيم مى‌نمايند كه انسان در حيرت فرو مى‌رود. گاهى صدها يا هزاران پرنده به پرواز در مى‌آيند و با فرمان مرموزى مسير خود را پيوسته تغيير مى‌دهند بى‌آنكه كمترين تصادمى با يكديگر داشته باشند.

در ادامه آيه مى‌افزايد: «هريك از آنها نماز و تسبيح خود را مى‌دانند»! كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ و تَسْبِيْحَهُ‌ [١]

آرى هريك از آنها در عالم خود نماز و راز و نياز و نيايشى دارند، هريك در عالم خود تسبيح و تقديس و ستايشى. اصولًا ذرّات وجود هريك از آنها و ساختمان اعضاى مختلف و حركات و سكناتشان خبر از مبدأ بزرگى مى‌دهد كه جامع همه كمالات و منزّه از همه نقايص است، و آنها با زبان حالشان دائماً مشغول حمد و تسبيح اويند.

بعضى معتقدند كه آنها حمد و تسبيح و نماز آگاهانه دارند، و براى هر موجودى، حتى آنچه را ما جامد و بى‌روح مى‌شماريم، عقل و شعورى قائل‌اند، هر چند براى ما ناشناخته است. چنانكه در جاى ديگر مى‌خوانيم‌ وَ إِنْ مِنْ شَى‌ءٍ الَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلكِنت لا تَفْقَهُوْنَ تَسْبِيْحَهُمْ‌: «هر موجودى تسبيح و حمد خدا مى‌گويد ولى شما نمى‌فهميد» [٢]

هر كدام از اين دو تفسير صحيح باشد؛ شاهدى است بر مدّعاى ما كه تمام موجودات اين جهان، مخصوصاً پرندگانى كه بر فراز آسمان در حركت‌اند،

[١]. در اينكه ضمير در «عَلِم» به‌ «اللَّه» باز مى‌گردد يا به‌ «كلّ» در ميان مفسّران گفتگو است، ولى آنچه بيشتر تناسب با وضع آيه دارد اين است كه ضمير به «كل» باز گردد كه در اينجا به معنى «كل واحد» است يعنى هريك از موجودات زمين و آسمان و پرندگان نماز و تسبيح خود را به خوبى مى‌دانند.

[٢]. سوره اسراء، آيه ٤٤.