پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٤ - مرغ، تسبيح خوان و من خاموش!

علوم چيزى جز قوانينى كه او مقرّر داشته است نيست؛ و لذا در ادامه آيه مى‌فرمايد: «هيچكس جز خدا آنها را در آسمان نگه نمى‌دارد»: ما يُمتسِكُهُنّ الّا اللَّهُ‌

در پايان آيه مى‌افزايد: «در اين امر نشانه‌هايى است از عظمت و قدرت خداوند براى كسانى كه ايمان مى‌آورند و آماده پذيرش حقند» انَّ فِى ذلِكَ لَاياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُوْنَ‌

در توضيحاتى كه به خواست خداوند در پايان اين آيات خواهد آمد؛ خواهيم ديد كه چه قوانين پيچيده‌اى بايد دست به دست دهد تا پديده‌اى بنام طيران (پرواز) به وجود آيد. لذا در هر گام به نشانه تازه‌اى از نشانه‌هاى آن مبدأ بزرگ برخورد مى‌كنيم.

دوّمين آيه، از جهاتى شباهت با نخستين آيه دارد؛ ولى تفاوت‌هايى نيز در ميان آن دو ديده مى‌شود. در اين آيه، انسان‌ها (مخصوصاً مشركان) را دعوت به مطالعه حالات پرندگان مى‌كند. موجوداتى كه برخلاف قانون جاذبه از زمين بر مى‌خيزند، و به راحتى تمام و با سرعت، ساعت‌ها و گاهى هفته‌ها، و حتّى گاهى ماه‌ها بدون هيچگونه توقّف بر فراز اين آسمان، حركت مى‌كنند. حركتى نرم و سريع، به گونه‌اى كه پيدا است هيچگونه مشكلى در كار خود ندارند.

مى‌فرمايد: «آيا آنها به پرندگانى كه بر فراز آنها، بال‌هاى خود را گسترده و جمع مى‌كنند، نگاه نكردند؟! أَوَلَمْ يَرَوْا إلىَ الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صافّاتٍ وَ يَقْبِضْنَ‌ [١]

هيچكس جز خداوند رحمان كه رحمت عام‌اش، همه موجودات را در بر گرفته؛ نمى‌تواند آنها را در آنجا نگهدارد ما يُمْسِكُهُنَّ الّا الرَّحْمانُ‌

آرى خداوند است كه تمام وسائل پرواز را به آنها داده، و هم راه و رسم آن را

[١]. بعضى از مفسّران گفته‌اند: «رؤيت» اگر با «الى» متعدّى شود به معنى مشاهده حسّى است؛ و اگر با «فى» متعدّى شود، به معنى مشاهده قلبى و مطالعه فكرى است. (روح‌البيان، جلد ١٠، صفحه ٩١).