پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٨ - شرح مفردات

سپس آن را آهسته جمع مى‌كنيم.»

٢- «خداوند از آنچه آفريده سايه‌هايى قرار داده، و از كوه‌ها پناهگاهائى، و براى شما پيراهن‌هايى آفريده كه شما را از گرما (و سرما) حفظ مى‌كند، و پيراهن‌هايى كه حافظ شما به هنگام جنگ است، اينگونه نعمتهايش را بر شما كامل مى‌كند تا تسليم فرمان او شويد.»

٣- «آيا آنها مخلوقات خدا را نديدند كه چگونه سايه‌هايشان از راست و چپ حركت دارند، و با خضوع براى خدا سجده مى‌كنند؟!»

٤- «همه آنها كه در آسمان‌ها و زمين هستند از روى اطاعت يا اكراه، و همچنين سايه‌هاى آنها، هر صبح و عصر براى خدا سجده مى‌كنند.»

شرح مفردات:

«ظِلالْ» جمع‌ «ظِلَّ» به معنى سايه است؛ ولى دانشمند و مفسّر معروف: راغب در كتاب مفردات مى‌گويد: هرجا كه نور آفتاب بر آن نتابيده سايه محسوب مى‌شود؛ خواه قبلًا به آن تابيده باشد يا نه. ولى‌ «فيى‌ء» (بر وزن شى‌ء) تنها به جائى گفته مى‌شود كه قبلًا آفتاب تابيده و بعد سايه بر آن افتاده است.

در حالى كه بعضى از ارباب لغت اين دو را به يك معنى گرفته‌اند، و بعضى گفته‌اند: «ظل» سايه‌هايى است كه در طرف صبح مى‌افتد و «فيى‌ء» به سايه‌هاى بعد از ظهر گفته مى‌شود. ولى معنى اول با موارد استعمال اين دو واژه بهتر سازگار است.

واژه‌ «ظل» به عنوان كنايه در مورد عزّت و قدرت و رفاه و آسايش نيز اطلاق مى‌شود؛ زيرا اين امور معمولًا در سايه حاصل مى‌شود. [١]

[١]. لسان العرب، مفردات راغب.