پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٤ - استاد ازل!

اتفاقاً در حديثى آمده است كه به على عليه السلام عرض شد جمعى از مردم مى‌گويند:

وَهَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ‌ اشاره به دو پستان است. فرمود: «لا، هُما الْخَيْرُ و الشَّرُ»: «نه، منظور خير و شر است.»

البته هدايت الهى در اين زمينه از طرق مختلفى صورت مى‌گيرد: از طريق وجدان اخلاقى، فطرت، دلائل عقلى، و تعليمات پيامبران- يعنى انواع هدايت تكوينى و تشريعى را شامل مى‌شود- ولى سياق آيات بيشترى با هدايت تكوينى تناسب دارد.

در سومين آيه پس از سوگند به جان آدمى و آفريننده جان و روح، به مسأله الهام فجور و تقوا اشاره مى‌كند؛ و مى‌فرمايد: «خداوند فجور و تقوا را به نفس آدمى الهام كرد» فَأَلْهَمَها فَجُوْرَها وَ تَقْواها

«الْهام» از مادّه‌ «لَهْمْ» (بر وزن فهم) به معنى بلعيدن يا نوشيدن چيزى است. [١] سپس به معنى القاء مطلب به قلب انسان از سوى پروردگار آمده است؛ گوئى قلب آن مطلب را با تمام وجود خود مى‌نوشد و مى‌بلعد. البته الهام معنى ديگرى نيز دارد و آن وحى است كه گاه در اين معنى نيز به كار رفته است.

«فجور» به معنى دريدن پرده تقوا، و ارتكاب گناهان است (از مادّه‌ «فجر» كه به معنى شكافتن وسيع يا شكافتن تاريكى شب به وسيله سپيده صبح است.)

«تَقْوَى‌» نيز از مادّه‌ «وقايه» به معنى نگهدارى است؛ و در اينجا منظور امورى است كه آدمى را از آلودگى به گناه و زشتى باز مى‌دارد.

روى‌هم رفته از اين آيه به خوبى استفاده مى‌شود كه خداوند مسأله درك حسن و قبح عقلى و فهم نيك و بد را به صورت فطرى در درون جان انسان قرار داده، تا او را در مسير سعادت و تكامل از اين طريق هدايت كند.

در حديثى از امام صادق عليه السلام در تفسير اين آيه آمده است كه فرمود: «بَيَّنَ لَها

[١]. لسان العرب مادّه‌ «لهم»- بنابراين وقتى اين مادّه به باب افعال مى‌رود معنى بلعانيدن ونوشانيدن دارد. بعضى گفته‌اند الهام فقط در امر خير به كار مى‌رود و الهام فجور در آيه نيز به منظور پرهيز از آن است.