پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٠ - آفرينش حيات شاهكار آفرينش

است، يا تولّد بچه سقط شده از انسان زنده، و بچه زنده از مادرى كه ناگهان از دنيا رفته و هنوز فرزند در شكمش زنده است.

ولى مسلّما اينها بيان مصداق‌هايى از مفهوم كلّى آيه است؛ نه تمام مفهوم آيه. مفهوم اصلى آيه يكى از دو مفهومى بود كه در بالا اشاره شد.

به هر حال پيچيدگى مسأله حيات و زندگى به قدرى است كه دانشمندان هنوز از فهم اسرار آن عاجزند. حال اگر فهم اسرار پديده‌اى، اين همه عقل و هوش لازم داشته باشد؛ آيا ايجاد آن پديده مى‌تواند بدون نياز به هيچ عقل و هوشى حاصل گردد؟

لذا قرآن در پايه همين آيه با صراحت مى‌گويد: ذلِكُمُ اللَّهُ فَأَنّى‌ تُؤْفَكُوْنَ‌: «اين خداوند يكتا است كه هسته‌ها و دانه‌ها را مى‌شكافد، زنده را از مرده، و مرده را از زنده، خارج مى‌سازد، پس چگونه از حق منحرف مى‌شويد»؟!

آيه دوّم به صورت يك استفهام توبيخى مى‌فرمايد: «شما چگونه نسبت به خداوند يگانه كافر مى‌شويد، در حالى كه مرده بوديد و خداوند شما را زنده كرد، و باز مى‌ميراند و باز زنده مى‌كند»: كَيْفَ تَكْفُرُوْنَ بِاللَّهِ وَ كُنْتُمْ أمْواتاً فَأحْياكُمْ ثُمَّ يُمِيْتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيْكُمْ‌ اشاره به اينكه مسأله مرگ و حيات به تنهايى براى شناخت خداوند كافى است.

به تعبير ديگر: پديده حيات و مرگ در جهان خلقت، مهمترين سند اثبات وجود خدا است. انسان هنگامى كه چشم باز مى‌كند و خود را مى‌شناسد، قبل از هر چيز اين سند بزرگ را مطالعه مى‌كند.

انسان به خوبى مى‌داند كه حيات او از خودش نيست؛ چرا كه روزى در رديف موجودات بى‌جان بود. پس كسى حيات را به او بخشيده است، حيات با تمام اسرار و رموزش، و با تمام ظرافت‌ها و پيچيده‌گى‌هايش.

بعضى از مفسّران، «كفر» را در اين آيه به معنى كفران نعمت گرفته‌اند؛ كفران نعمت حيات و مرگ، همان مرگى كه مقدّمه حيات ديگر است. ولى ظاهر اين است كه‌ «كفر» در اينجا به معنى انكار وجود خدا يا انكار توحيد او است در مقابل مشركان.

ضمناً در اين آيه، روى مسأله معاد نيز تكيه شده؛ يعنى پيدايش حيات و