معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٩٨ - خدا را تا چه اندازه مي توان شناخت؟
الهى قابل شناختن است. آنها هم براى خودشان دلايلى دارند. در اين زمينهها ما به قرآن چه مىتوانيم نسبت بدهيم؟ آيا قرآن مدعىاست كه خدا را به هيچ وجه نمىتوان شناخت و فقط يك الفاظى را مردم مُجاز هستند به كار ببرند؛ بدون اينكه معنايش را بفهمند، يا اينكه ادعاى قرآن اين نيست؟ اگر اين نيست پس تا چه اندازه قرآن براى بشر امكان معرفت خدا، قائل است؟ مىگوييم كسى كه در قرآن مرور و در آياتى كه دربارهى صفات و افعال خداست دقت كند؛ متوجه مىشود كه قرآن مفاهيمى را عرضه مىكند كه مردم معناى آنها را مىفهمند و راجع به چيزهايى سخن مىگويد كه توقع دارد شنونده آن را درك كند و بپذيرد. اين چنين نيست كه خدا فقط الفاظى را در مورد خود به كار بَرَد و بگويد اين الفاظ را به كار ببريد و به معنا كار نداشته باشيد مثلا آنجا كه خدا مىفرمايد:
ملك / ١٤: «اَلا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطيفُ الْخَبيرُ».
از وجدان مردم، از عقل آنها، سؤال مىكند كه آيا آن كسى كه اين جهان را آفريده است علم ندارد؟ «اَلا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ»؟ آيا علم ندارد آن كسى كه آفريده است؟ با اين جمله چه مىخواهد بگويد؟ آيا مىگويد بايد معتقد بشويد كه خدا علم دارد؛ به همان معنايى كه از علم مىدانيم يا اينكه مىخواهد لفظى را بگويد كه معنايش را نمىفهميم؟ يعنى متعبد هستيم كه بگوييم خدا علم دارد، اما معناى اين جمله را نمىتوانيم بفهميم و نبايد بفهميم؟.
جاى ترديد نيست كه قرآن صفات و اسمائى را كه به خداى متعال نسبت مىدهد و به مردم عرضه مىكند؛ مىخواهد به مردم بفرمايد كه خدا را با اين اوصاف بشناسيد. يعنى با همان معانى كه از اين اوصاف مىفهميد نه اين كه در مورد خدا اينها الفاظىاست بى معنا. برخى به آياتى در قرآن و يا رواياتى از اهل بيت عصمت و طهارت سلام الله عليهم اجمعين برخورد كردهاند كه پنداشتهاند مفاد آنها اينست كه معانى اسماء و صفات الهى قابل شناختن نيست مثلا در قرآن داريم:
نمل / ٧٤: «فَلا تَضْرِبُوا لِلّهِ الاَْمثاْلَ».
به مشركان مىفرمايد: براى خدا مَثَل نزنيد. اينان مىگويند: اين مثل زدن يك نوع توصيف است، وصف كردن چيزىاست از راه مثل، وقتى خدا مىفرمايد براى خدا مَثل نزنيد يعنى خدا را با مَثل وصف نكنيد. پس اصلا خدا را نمىتوان وصف كرد. منشأ اين گزارش چنين برداشت غلطى از اين آيه است. در آيهى ديگرى داريم:
صافات / ١٥٩: «سُبْحانَ اللهِ عَمّا يَصِفُونَ».