معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩٧ - ارتباط مفهوم جنّ و شيطان

چند آيه صريح نيز داريم كه برخى از جنّ، به دوزخ مى‌روند؛ از جمله اين آيه:

اعراف / ٣٨: «قالَ ادْخُلُوا فِي أُمَم قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالإِْنْسِ فِي النّار».

گفت (به مجرمان): شما نيز در زمره‌ى كسانى كه پيش از شما وارد آتش، شدند از جنّ و انس؛ به دوزخ برويد!

ارتباط مفهوم جنّ و شيطان

شيطان در معناى اصلى گويا مفهوم وصفى دارد يعنى «شرير»؛ در قرآن عزيز، شيطان به همين معنى بكار رفته است جز اينكه گاهى در مورد خود ابليس و گاه با معناى عام در مورد هر موجود شريرى كه شرارت در او «ملكه راسخ» گرديده است.

حتّى در قرآن تصريح شده است كه ممكن است شيطان از جنّ يا از ابليس باشد:

انعام / ١١٢: «وَكَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيّ عَدُوًّا شَياطِينَ الإِْنْسِ وَالْجِن».

و چنين قرار داديم براى هر پيامبرى دشمنى از شيطانهاى بشرى يا جنّ.

پس چنين نيست كه همه‌ى جنّ بد باشند همانطور كه در آيات قبل ديديم؛

جنّ / ١٤: «وَأَنّا مِنَّا الْمُسْلِمُون».

پس شياطين دسته‌ى ويژه‌اى از جن يا انس هستند كه كارشان شرارت است.

در ميان شياطين جنّ، فرد ممتازى وجود دارد كه در شيطنت مقام عالى دارد و او ابليس است؛ در مورد ابليس در قرآن مباحث زيادى وجود دارد؛ در يك آيه به جنّ بودن او، تصريح شده است:

كهف / ٥٠: «فَسَجَدُوا إِلاّ إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِن».

پس سجده كردند جز ابليس (كه) از جنّ بود.

در اينجا اين پرسش مطرح مى‌گردد كه اگر ابليس از جنّ است چگونه مشمول فرمانى شد كه براى فرشتگان در مورد سجده براى حضرت آدم صادر گرديد كه ظاهر آن دلالت دارد بر اينكه ابليس هم از فرشتگان است.

براى اين پرسش مى‌توان سه دليل آورد:

١ ـ خطاب آيه به فرشتگان است و در هيچ جايى نقل نشده است كه خطاب به جنّ باشد و اگر ابليس جزء جنّ بود مى‌توانست بگويد من از فرشتگان نبودم تا خطاب شامل من بشود؛ بهمين جهت سجده نكردم؛ در حاليكه چنين چيزى نگفته است.

٢ ـ مستثنى منه ملائكه هستند؛