معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣١ - نطفه

‌‌‌* * *

برخى از آياتى كه درباره‌ى منشأ آفرينش انسان بحث كرده است اختصاص به حضرت آدم دارد.

يعنى يا تصريح شده و يا از سياق آيه بدست مى‌آيد:

آل عمران / ٥٩: «إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُراب ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ فَيَكُون».

در اينجا صراحت دارد؛ البته نه به اين معنا كه خلقت ديگران از خاك را نفى كند ولى نظر اصلى آن، در مورد آدم است نه ديگران؛ در مورد ديگران نه نفى مى‌كند و نه اثبات.

و امّا آنچه كه از سياق آيه بر مى‌آيد؛ آياتى نظير داستان شيطان است كه به خدا مى‌گويد: آيا به كسى كه از خاك آفريدى سجده كنم: «أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينا» در اين مورد هيچ دليلى نداريم كه وى مأمور بود كه براى سايرين نيز سجده كند مثلاً براى شمرو محمد رضا خان!

***

و اينك آيات:

اسراء / ٦١: «قالَ أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينا».

ص / ٧٦: «خَلَقْتَنِي مِنْ نار وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِين».

اعراف / ١٢: «خَلَقْتَنِي مِنْ نار وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِين».

حجر / ٣٣: «لَمْ أَكُنْ لأَِسْجُدَ لِبَشَر خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصال مِنْ حَمَإ مَسْنُون».

حجر / ٢٦: «وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِْنْسانَ مِنْ صَلْصال مِنْ حَمَإ مَسْنُون».

حجر / ٢٨: «إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصال مِنْ حَمَإ مَسْنُون فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِين».

الرّحمن / ١٤: «خَلَقَ الإِْنْسانَ مِنْ صَلْصال كَالْفَخّار».

ما انسانها، اگر از خاك هم خلق شده باشيم، همه، صلصال كالفخّار نبوده‌ايم، موادّ خاكى كه تبديل به غذا و سپس تبديل به نطفه مى‌شود هيچوقت صلصال نيست. اگر چنان خشك باشد هرگز گياه در آن نمى‌رويد. پس اين مسأله ويژه‌ى حضرت آدم است و اگر به ديگران هم نسبت داده شود، به اعتبار حضرت آدم است.

سجده / ٧و٨: «وَبَدَأَ خَلْقَ الإِْنْسانِ مِنْ طِين. ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَة مِنْ ماء مَهِين».

در اينجا نيز پيداست كه بين انسان نخستين و نسل انسان فرق گذاشته، انسان اوّلى از خاك است (=طين) ولى انسان نسل او از «ماء مهين»مى‌باشد.