معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٢ - آيه ى ميثاق
پيش خود نيست) مىتوانيم بگوييم كه قرآن، تصديق مىفرمايد كه انسان معرفت حضورى و شهودى نسبت به خداى متعال دارد. مطلب ديگرى را هم كه لازم است بيشتر توضيح دهيم: اين است كه در اين شهود علاوه بر اينكه اصل وجود خدا مورد معرفت قرار مىگيرد، يعنى آدمى در مىيابد كه خدا هست، امور ديگرى هم از اين شهود براى انسان حاصل مىشود كه از جملهى آنها معرفت صفات خداست: يكى ربوبيت خدا، يعنى اين شهود به گونهاى بوده است كه آدمى در مىيابد كه نه تنها آفرينندهاى هست و مىفهمد كه او كيست بلكه مىيابد ربّ و صاحب اختيار و اداره كنندهى جهان هم اوست. تعبيرى كه در اين آيه از چنين چيزى حكايت مىكند؛ اينست كه مىفرمايد: «اَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ» و نمىفرمايد «اَلَسْتُ بِخالِقِكُمْ»؛ در اين مكالمه خدا مىفرمايد آيا من پروردگار شما (گرچه پروردگار ترجمه دقيقى نيست) و ربّ شما نيستم همان كسى كه هستى شما در اختيار من است، گويى اينگونه فرموده است كه آيا هستى شما در اختيار من نيست؟ گفتند چرا. پس نه تنها خالقيت، بلكه ربوبيت هم اثبات مىگردد و علاوه بر اين، توحيد هم اثبات مىگردد كه هيچكس ديگرى هم غير از خالق و رب نيست. و اين دقيقاً به خاطر اين رابطهى شهودى يعنى اين معرفت حضورى است كه انسان نسبت به خدا پيدا مىكند و يك چيز گزاف و بى قاعده و بى حساب نيست، معرفت حضورى نوع معرفتى است كه بين انسان و خدا (و باصطلاح فلسفى علت هستى بخش) وجود دارد. يعنى پيوند وجودى را مىبيند؛ معناى علم حضورى اين است كه آن رابطهاى كه بين وجود من و خدا تكويناً هست آن را مىبينم، چنين شهودى براى من نسبت به چه كسى حاصل مىشود؟ پيداست نسبت به هر كسى كه با او اين رابطه وجودى را داشته باشيم يك تعلّق و يك وابستگى وجود دارد كه مورد شهود قرار مىگيرد. اگر اين وابستگى هست، ديده هم مىشود و اگر وابستگى نيست، هيچوقت علوم حضورى به چيزى كه نيست تعلق نمىگيرد. و وقتى وابستگى وجودى مورد شهود قرار مىگيرد با هر كس چنين وابستگى باشد ديده مىشود آنها در اين مشاهده فقط وابستگى خودشان با الله را ديدهاند اگر با كس ديگرى هم وابستگى مىداشتند بايد مىديدند زيرا كه اين شهود، بى ضابطه نبوده است بلكه چون رابطهى تكوينى بين انسان و خدا وجود دارد. مثلا فرض كنيد كه يك لامپ به وسيلهى سيمى به سقف وصل شده باشد و بالنتيجه به سقف وابسته است؛ رابط آن هم همان سيمى ست كه آن را به سقف متصل مىكند؛ اگر كسى چشم داشته باشد و شرائط ديدن هم حاصل باشد وقتى نگاه مىكند آنچه هست مىبيند يعنى اگر تنها يك سيم بين لامپ و